Tomir jinslar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 486-b. — ziyouz.com
Tomir jinslar (petrografiyada) — Yer pöstida tomir va daykalar şaklida yotgan magmatik toğ jinslari. T.j. butkul mustaqil holatda yoki intruziv massivlar bilan boklik bölişi mumkin. T.j. kimyoviy va mineral tarkibi jihatidan otqindi toğ jinslariga qisman öxşaş. Intruziv jinslarga yaqin bölib, tarkibi jihatidan ulardan ajratib bölmaydigan aşxist va ma'lum darajada ajratsa böladigan diaşxist T.j. deb ataladi. Diaşxist T.j., öz navbatida, töq rangli minerallarga boy (melanokrat jinslar yoki lamprofirlar), şuningdek, oç rangli minerallardan tuzilgan (leykokrat jinslar — aplitlar) turlarga bölinadi. Ba'zan bunday jinslar yirik yoki gigant zonali bölib, pegmatit tomirlar deyiladi. Intruziv toğ jinslarining deyarli har bir turiga moye T.j. ning turlari — leykokrat yoki melanokrat jinslarga töğri keladi. T.j., odatda, porfirsimon strukturali, asosiy massasi töliq kristallangan böladi, ba'zan şişasimonlari ham uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОМИР ЖИНСЛАР (петрографияда) — Ер пўстида томир ва дайкалар шаклида ётган магматик тоғ жинслари. Т.ж. буткул мустақил ҳолатда ёки интрузив массивлар билан боклик бўлиши мумкин. Т.ж. кимёвий ва минерал таркиби жиҳатидан отқинди тоғ жинсларига қисман ўхшаш. Интрузив жинсларга яқин бўлиб, таркиби жиҳатидан улардан ажратиб бўлмайдиган ашхист ва маълум даражада ажратса бўладиган диашхист Т.ж. деб аталади. Диашхист Т.ж., ўз навбатида, тўқ рангли минералларга бой (меланократ жинслар ёки лампрофирлар), шунингдек, оч рангли минераллардан тузилган (лейкократ жинслар — аплитлар) турларга бўлинади. Баъзан бундай жинслар йирик ёки гигант зонали бўлиб, пегматит томирлар дейилади. Интрузив тоғ жинсларининг деярли ҳар бир турига мое Т.ж. нинг турлари — лейкократ ёки меланократ жинсларга тўғри келади. Т.ж., одатда, порфирсимон структурали, асосий массаси тўлиқ кристалланган бўлади, баъзан шишасимонлари ҳам учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.