Tonal tillar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 491-b. — ziyouz.com
Tonal tillar — leksik va (yoki) grammatik ma'nolarni farklaş uçun xizmat qiluvçi tonlarga ega bölgan tillar. Fonologik jihatdan ton — leksik va grammatik ma'nolarni farklaş uçun qöllanadigan farqlovçi tovuşiy vositalardan biri. T.t. Jan.Şarqiy Osiyo (xitoy, Vyetnam, laos, birma tillari), Afrika (nilot tillari, kva, bantu va b. tillar) va Amerikada (miştek, maşatek, trike va b. tillar) tarkalgan. Ba'zi T.t. (mas., xitoytibet tillari)da tonlar, asosan, leksik ma'nodorlikka ega bölsa, boşqalarida grammatik farklarni (otlarda son yoki jins, fe'l zamoni, inkor va şu kabi) xam ifodalaşi mumkin. Aksariyat T.t. uçun tonlar va söz urğusining özaro munosabati masalasi munozaralidir; ba'zi T.t. uçun esa urğuning mavjudligi va vazifasi haqida işonarli dalillar mavjud emas. Şuni aytiş kerakki, urğu bir sözda birdan ortiq bölmaydi, ton esa bir sözda 4 tagaça (xitoy tili) bölişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОНАЛ ТИЛЛАР — лексик ва (ёки) грамматик маъноларни фарклаш учун хизмат қилувчи тонларга эга бўлган тиллар. Фонологик жиҳатдан тон — лексик ва грамматик маъноларни фарклаш учун қўлланадиган фарқловчи товуший воситалардан бири. Т.т. Жан.Шарқий Осиё (хитой, Вьетнам, лаос, бирма тиллари), Африка (нилот тиллари, ква, банту ва б. тиллар) ва Америкада (миштек, машатек, трике ва б. тиллар) таркалган. Баъзи Т.т. (мас., хитойтибет тиллари)да тонлар, асосан, лексик маънодорликка эга бўлса, бошқаларида грамматик фаркларни (отларда сон ёки жинс, феъл замони, инкор ва шу каби) хам ифодалаши мумкин. Аксарият Т.т. учун тонлар ва сўз урғусининг ўзаро муносабати масаласи мунозаралидир; баъзи Т.т. учун эса урғунинг мавжудлиги ва вазифаси ҳақида ишонарли далиллар мавжуд эмас. Шуни айтиш керакки, урғу бир сўзда бирдан ортиқ бўлмайди, тон эса бир сўзда 4 тагача (хитой тили) бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.