Tönğiztaroq

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 836-b. — ziyouz.com

Tönğiztaroq (Dipsacus) — tönğiztarokdoşlarga mansub ikki yillik yoki köp yillik tikanli ötlar turkumi; texnika ekini. Yevropa (Örta dengiz), Jan.Şarqiy Osiyo va Afrikada 15— 20 turi ösadi. Özbekistonda köproq kesik T. (D.laciniata L.), toğ zonasining mayin va nam tuprokli yon bağirlarida T.ning kökbinafşa rang gulli turi (D.ozureus Schrenk.) uçraydi. Tarkibida 0,3% gensianin va eritrotsinga öxşaş alkoloid bor. Böyi 100— 250 sm. Poyasi tik usadi, tepa qismi şoxlangan. Ildiz böğzidagi töpbarglar bandli, çöziq tuxumsimon, 5—8 sm. Örama barglari bigizeimon— naştarsimon. Guli oç binafşa yoki oqiş. Iyulavg. oylarida gullab, avg.— sentda meva tugadi. Butazorlarda, dare böylarida usadi. Şolipoya, boğlarda begona öt tarzi da uçraydi. Örta Osiyoda qisman ekma T. Tönğiztaroq. (D. ﬁ llonum) kiçik maydonlarga ekiladi. Qubbasi töqimaçilik sanoatida gazlama tuk (pat) larini taraşda işlatiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТЎНҒИЗТАРОҚ (Dipsacus) — тўнғизтарокдошларга мансуб икки йиллик ёки кўп йиллик тиканли ўтлар туркуми; техника экини. Европа (Ўрта денгиз), Жан.Шарқий Осиё ва Африкада 15— 20 тури ўсади. Ўзбекистонда кўпроқ кесик Т. (D.laciniata L.), тоғ зонасининг майин ва нам тупрокли ён бағирларида Т.нинг кўкбинафша ранг гулли тури (D.ozureus Schrenk.) учрайди. Таркибида 0,3% генцианин ва эритроцинга ўхшаш алколоид бор. Бўйи 100— 250 см. Пояси тик усади, тепа қисми шохланган. Илдиз бўғзидаги тўпбарглар бандли, чўзиқ тухумсимон, 5—8 см. Ўрама барглари бигизеимон— наштарсимон. Гули оч бинафша ёки оқиш. Июльавг. ойларида гуллаб, авг.— сентда мева тугади. Бутазорларда, даре бўйларида усади. Шолипоя, боғларда бегона ўт тарзи да учрайди. Ўрта Осиёда қисман экма Т. Тўнғизтароқ. (D. ﬁ llonum) кичик майдонларга экилади. Қуббаси тўқимачилик саноатида газлама тук (пат) ларини тарашда ишлатилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.