Töngra
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 834-b. — ziyouz.com
Töngra TÖNGRA, tongra — ilk örta asrlarda Möğulistonda yaşagan turkiy qabila. Uşbu etnonim dastlab qad. turk bitiktoşlarida (7—8-a.lar) T., ilk örta asrlarga taalluqli xitoy yilnomalarida esa tunlo şaklida uçraydi. Uşbu manbalardagi ma'lumotlardan ularning Tola va Kerulen daryolari oraliğida yaşaganligi ma'lum böladi. Jumladan, xitoy yilnomalarida tunlo (T.)lar syeyanto (sirtarduş)lardan şim.da, dolange (telengut)lardan şarkda istiqomat qiladigan uruğ sifatida körsatiladi.
T.larni köpçilik tadqiqotçilar bitiktoşlardagi ma'lumotlarga asoslanib öğuzlarning bir uruği bölgan deb, hisoblaşadi. Çunonçi, bitiktoşlarda Turk xoqonligi (552—745) 715 y.da öğuzlarga qarşi beş marotaba jang qilgan paytda uçinçi jang T.lar bn bölib ötganligi va ularning mağlub etilgani qayd etiladi. Xitoy yilnomalarida esa T.lar telelarning 9 qabilasidan biri sifatida qayd etiladi. Şuningdek, T.larning uyğurlarni taşkil qilgan 15 ta qabiladan biri ekanligi ğam ta'kidlab ötiladi. Uşbu ma'lumotlardan T.larning yaqin qardoş qabilalar — öğuzlar va uyğurlar bn birgalikda tele (tölas) qabilalar uyuşmasining biri bölganligi ma'lum böladi.
Ad.Xöjayev A., Xöjayev K., Qadimgi manbalarda xalqimiz ötmişi, T., 2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎНГРА, тонгра — илк ўрта асрларда Мўғулистонда яшаган туркий қабила. Ушбу этноним дастлаб қад. турк битиктошларида (7—8-а.лар) Т., илк ўрта асрларга тааллуқли хитой йилномаларида эса тунло шаклида учрайди. Ушбу манбалардаги маълумотлардан уларнинг Тола ва Керулен дарёлари оралиғида яшаганлиги маълум бўлади. Жумладан, хитой йилномаларида тунло (Т.)лар сйеяньто (сиртардуш)лардан шим.да, доланге (теленгут)лардан шаркда истиқомат қиладиган уруғ сифатида кўрсатилади.
Т.ларни кўпчилик тадқиқотчилар битиктошлардаги маълумотларга асосланиб ўғузларнинг бир уруғи бўлган деб, ҳисоблашади. Чунончи, битиктошларда Турк хоқонлиги (552—745) 715 й.да ўғузларга қарши беш маротаба жанг қилган пайтда учинчи жанг Т.лар бн бўлиб ўтганлиги ва уларнинг мағлуб этилгани қайд этилади. Хитой йилномаларида эса Т.лар телеларнинг 9 қабиласидан бири сифатида қайд этилади. Шунингдек, Т.ларнинг уйғурларни ташкил қилган 15 та қабиладан бири эканлиги ғам таъкидлаб ўтилади. Ушбу маълумотлардан Т.ларнинг яқин қардош қабилалар — ўғузлар ва уйғурлар бн биргаликда теле (тўлас) қабилалар уюшмасининг бири бўлганлиги маълум бўлади.
Ад.Хўжаев А., Хўжаев К., Қадимги манбаларда халқимиз ўтмиши, Т., 2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.