Topaz
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 494-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Topaz (yun. topazos — Kizil dengizdagi orol nomidan) — orolli silikatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Al2[SiO4][OH,F]r Fe2Q, Fe3Q, Ti, Cr, V va b. aralaşmalarga ega. Romb singoniyada kristallanadi. Rangsiz, oç sariq, oç havo rang, puşti bölib, nur ta'sirida özgaradi. T.ning 60—80 kg dan 120 kg gaça bölgan kristallari ma'lum. Qattikligi 8, ziçligi 3,4—3,6 g/sm3. T. asosan, rangli pegmatit va pnevmotolit konlarida dala şpati, kvars, turmalin, berill, volframit, kassiterit bilan birga, ba'zan esa soçmalarda uçraydi. T.ning piknit, fizalit (pirafizalit) kabi turlari mavjud. Şaffof T. — uçinçi tartibli qimmatbaho toş. T.li jinslar (greyzenlar) olovbardoş material sifatida işlatiladi. T. konlari Ukraina, RF (Ural), Braziliya, Madagaskar va Yaponiyada mavjud. Özbekistonda Qurama, Çatqol va Markaziy Kizilkum toğlaridagi feyzenlarda uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОПАЗ (юн. topazos — Кизил денгиздаги орол номидан) — оролли силикатлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби Al2[SiO4][OH,F]r Fe2Қ, Fe3Қ, Ti, Cr, V ва б. аралашмаларга эга. Ромб сингонияда кристалланади. Рангсиз, оч сариқ, оч ҳаво ранг, пушти бўлиб, нур таъсирида ўзгаради. Т.нинг 60—80 кг дан 120 кг гача бўлган кристаллари маълум. Қаттиклиги 8, зичлиги 3,4—3,6 г/см3. Т. асосан, рангли пегматит ва пневмотолит конларида дала шпати, кварц, турмалин, берилл, вольфрамит, касситерит билан бирга, баъзан эса сочмаларда учрайди. Т.нинг пикнит, физалит (пирафизалит) каби турлари мавжуд. Шаффоф Т. — учинчи тартибли қимматбаҳо тош. Т.ли жинслар (грейзенлар) оловбардош материал сифатида ишлатилади. Т. конлари Украина, РФ (Урал), Бразилия, Мадагаскар ва Японияда мавжуд. Ўзбекистонда Қурама, Чатқол ва Марказий Кизилкум тоғларидаги фейзенларда учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.