Topografik şartli belgilar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 498-b. — ziyouz.com
Topografik şartli belgilar — plan va xaritalarda joy obyekti va ular töğrisidagi tafsilotlarni grafik tasvirlaş tizimi; ular yordamida obyekt va tafsilotlarning örni, sifati hamda soniy tavsiflari körsatiladi.
T.ş.b. bir neçta asosiy turlarga bölinadi. Öz ölçamlari böyiça plan masştabida haqikiy nisbatlari saklangan hodda tasvirlanişi mumkin bölgan obyektlar masştabli şartli belgilar bilan beriladi; plan masştabida taşqi körinişi (konturi)ni tasvirlaş imkoni bölmagan yoki tasvirlaganda ham kiçkinaligidan nuktaga aylanib ketadigan obyektlar masştabsiz şartli belgilar bilan beriladi. Bu belgilar obyektlar örnaşgan joyni, ularning sifat va soniy tavsifini körsatiş imkonini beradi. Bunda obyektlar örnaşgan joy şartli belgining bironbir nuqtasi bilan körsatiladi; çiziqyai obyektlar — daryolar, yöllar, aloke simlari, çegaralar va h.k. çizikli şartli belgilar bilan körsatiladi. Bu belgilar obyektlarning örnini, ularning böylama öqi böyiça körsatiş imkonini beradi.
Biror obyekt plani uning vazifasi va masştabiga qarab, masştabli va masştabsiz şartli belgilar bilan tasvirlanişi mumkin. Mas., yirik masştabli topografik planlarda hamma aholi yaşaydigan joylar masştabli belgilar bilan körsatiladi. Mayda masştabli xaritalarda esa ular, odatda, masştabsiz belgi — punson bilan körsatiladi. T.ş.b. tuziladigan xaritani maqsad mazmuniga qarab işlab çiqiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОПОГРАФИК ШАРТЛИ БЕЛГИЛАР — план ва хариталарда жой объекти ва улар тўғрисидаги тафсилотларни график тасвирлаш тизими; улар ёрдамида объект ва тафсилотларнинг ўрни, сифати ҳамда соний тавсифлари кўрсатилади.
Т.ш.б. бир нечта асосий турларга бўлинади. Ўз ўлчамлари бўйича план масштабида ҳақикий нисбатлари сакланган ҳодда тасвирланиши мумкин бўлган объектлар масштабли шартли белгилар билан берилади; план масштабида ташқи кўриниши (контури)ни тасвирлаш имкони бўлмаган ёки тасвирлаганда ҳам кичкиналигидан нуктага айланиб кетадиган объектлар масштабсиз шартли белгилар билан берилади. Бу белгилар объектлар ўрнашган жойни, уларнинг сифат ва соний тавсифини кўрсатиш имконини беради. Бунда объектлар ўрнашган жой шартли белгининг биронбир нуқтаси билан кўрсатилади; чизиқяи объектлар — дарёлар, йўллар, алокэ симлари, чегаралар ва ҳ.к. чизикли шартли белгилар билан кўрсатилади. Бу белгилар объектларнинг ўрнини, уларнинг бўйлама ўқи бўйича кўрсатиш имконини беради.
Бирор объект плани унинг вазифаси ва масштабига қараб, масштабли ва масштабсиз шартли белгилар билан тасвирланиши мумкин. Мас., йирик масштабли топографик планларда ҳамма аҳоли яшайдиган жойлар масштабли белгилар билан кўрсатилади. Майда масштабли хариталарда эса улар, одатда, масштабсиз белги — пунсон билан кўрсатилади. Т.ш.б. тузиладиган харитани мақсад мазмунига қараб ишлаб чиқилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.