Topografiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 498-b. — ziyouz.com
Topografiya (yun. topos — joy va ...grafim) — Yer sirti (qurukĞşk tabiiy sirti elementlari va unda joylaşgan inson faoliyatiga boğliq obyektlar) ni geometrik jihatdan örganiş, ularni plan va xaritalarda tasvirlaş bilan şuğullanadigan ilmiy-texnik fan.
T. yirik masştabli topografik xaritalarni tuziş bilan boğliq dala ölçaş va hisobçizma işlarini; joyda syomka bazasi tarmoğini quriş; oddiy asbob va usullarda bajariladigan syomka işlarini, aerofototopografik usulda bajariladigan syomka işlarini taşkil qiliş va amalga oşiriş; topografik xaritalar tuzişning hamma bosqiçlarida tahririy işlarni ta'minlaş; topografik xaritalar uçun şartli belgilarni işlab çiqiş va ularni mukammallaştiriş kabi masalalar bilan şuğullanadi.
Yer tabiiy sirtini örganişda T. tabiiy va iqtisodiy geografiyaga asoslanadi; Yer sirtining tasvirini qoğoz (tekislik)da hosil qiliş (topografik xaritani yaratiş)da esa u geodeziya va xaritagrafiya ma'lumotlaridan foydalanadi. Topografik syomka asosida yaratilgan topografik xaritalar umumgeografik xaritalarning negizi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОПОГРАФИЯ (юн. topos — жой ва ...графим) — Ер сирти (қурукҒшк табиий сирти элементлари ва унда жойлашган инсон фаолиятига боғлиқ объектлар) ни геометрик жиҳатдан ўрганиш, уларни план ва хариталарда тасвирлаш билан шуғулланадиган илмий-техник фан.
Т. йирик масштабли топографик хариталарни тузиш билан боғлиқ дала ўлчаш ва ҳисобчизма ишларини; жойда съёмка базаси тармоғини қуриш; оддий асбоб ва усулларда бажариладиган съёмка ишларини, аэрофототопографик усулда бажариладиган съёмка ишларини ташкил қилиш ва амалга ошириш; топографик хариталар тузишнинг ҳамма босқичларида таҳририй ишларни таъминлаш; топографик хариталар учун шартли белгиларни ишлаб чиқиш ва уларни мукаммаллаштириш каби масалалар билан шуғулланади.
Ер табиий сиртини ўрганишда Т. табиий ва иқтисодий географияга асосланади; Ер сиртининг тасвирини қоғоз (текислик)да ҳосил қилиш (топографик харитани яратиш)да эса у геодезия ва харитаграфия маълумотларидан фойдаланади. Топографик съёмка асосида яратилган топографик хариталар умумгеографик хариталарнинг негизи ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.