Töpolondaryo
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 837–838-b. — ziyouz.com
Töpolondaryo — Surxondaryo viloyatidagi dare. Hisor tizmasining jan. yon bağridan boşlanadi. Surxondaryoning eng sersuv öng irmoği. Uz. 117 km. Suv yiğiş mayd. 2200 km2. Eng yuqori oqimi Sariosiyo yoki Krrasuv, söngra Talişuş deb ataladi. Ğovasoy qöşilgandan söng T. nomini oladi. Boşlaniş joyidan Zarçöp qişloğiga qadar çuqur va tor, ba'zi joyida kanonsimon vodiydan oqadi. Vodiyning kengligi 20—30 m dan 200 m gaça. Zarçöp qişloğidan ötgandan söng daryo vodiysi bir oz keng, yon bağirlari qiya. Toğlar orasidan çiqqaç, qayirdan taşqari yana 3 ta köhna qayir (terrasa) hosil bölgan.
T.ning bir qança irmoqlari bor. Ulardan eng yiriklari: çapdan — Oybeksuv (21 km), Xovatsoy (42 km), Kiştutsoy (61 km), Daşnobod (64 km); öngdan — Şatrut (25 km), Çoş (37 km); Balandsoy (18 km). T. asosan, mavsumiy qor va muzliklar suvidan töyinadi. Havzasida umumiy mayd. 22,5 km2 ga yaqin muzlik va qrrliklar mavjud. Qor çiziği örtaça 3900 m balandda. Eng köp sutkalik suv sarfi (470 m3/sek.) 1941 y. yanvar oyida va eng kam suv sarfi (5,48 m3/sek.) 1946 y. dekabr oyida kuzatilgan. Yillik suv hajmining 51,8% mart — iyun, 37,4% iyul — sent., 10,8% okt. — fev. oylarida oqib ötadi. Bir yilda örtaça 850 ming t loyqa olib keladi. Daryo vodiysida yonğoqzor, arçazor, yaylovlar bor.
T.dan çiqarilgan Hazorboğ kanali Denov, Şörçi, Qumqörğon tumanlarini suv bn ta'minlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎПОЛОНДАРЁ — Сурхондарё вилоятидаги даре. Ҳисор тизмасининг жан. ён бағридан бошланади. Сурхондарёнинг энг серсув ўнг ирмоғи. Уз. 117 км. Сув йиғиш майд. 2200 км2. Энг юқори оқими Сариосиё ёки Кррасув, сўнгра Талишуш деб аталади. Ғовасой қўшилгандан сўнг Т. номини олади. Бошланиш жойидан Зарчўп қишлоғига қадар чуқур ва тор, баъзи жойида каньонсимон водийдан оқади. Водийнинг кенглиги 20—30 м дан 200 м гача. Зарчўп қишлоғидан ўтгандан сўнг дарё водийси бир оз кенг, ён бағирлари қия. Тоғлар орасидан чиққач, қайирдан ташқари яна 3 та кўҳна қайир (терраса) ҳосил бўлган.
Т.нинг бир қанча ирмоқлари бор. Улардан энг йириклари: чапдан — Ойбексув (21 км), Ховатсой (42 км), Киштутсой (61 км), Дашнобод (64 км); ўнгдан — Шатрут (25 км), Чош (37 км); Баландсой (18 км). Т. асосан, мавсумий қор ва музликлар сувидан тўйинади. Ҳавзасида умумий майд. 22,5 км2 га яқин музлик ва қррликлар мавжуд. Қор чизиғи ўртача 3900 м баландда. Энг кўп суткалик сув сарфи (470 м3/сек.) 1941 й. январь ойида ва энг кам сув сарфи (5,48 м3/сек.) 1946 й. декабрь ойида кузатилган. Йиллик сув ҳажмининг 51,8% март — июнь, 37,4% июль — сент., 10,8% окт. — фев. ойларида оқиб ўтади. Бир йилда ўртача 850 минг т лойқа олиб келади. Дарё водийсида ёнғоқзор, арчазор, яйловлар бор.
Т.дан чиқарилган Ҳазорбоғ канали Денов, Шўрчи, Қумқўрғон туманларини сув бн таъминлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.