Töqimaçilar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 857–858-b. — ziyouz.com
Töqimaçilar (Ploceidae) sayroqi çumçuqsimonlar turkumi oilasi. 4 kenja oilasi, 40 ga yaqin uruği, 200 ga yaqin turi ma'lum. Tanasining uz. 7—19 sm, vazni 15—100 g. Yevropa, Osiyo, Afrika va Avstraliyada tarqalgan. Köpçilik turlari Şarqiy yarim şarning tropik va subtropik hududlarida, daraxt kam bölgan oçiq maydonlarda yaşaydi. Yerda sakrab harakat qiladi. Şim. va mö'tadil mintaqadagi T. odmiroq, tropik hamda subtropiklarda yaşovçi turlari patlari rangli, ba'zilari boşida kokili, böynida patlardan iborat «yoqasi» böladi. Juftjuft yoki koloniya bölib, daraxt va butalarga uya quradi. Uyasi turli şaklda (şarsimon, butilkasimon va b.), ösimlik tolalari, barglari va h.k.dan töqiydi. Yilda 12 marta 36 Töqimaçi va u boğlagan tugunlar ta tuxum qöyadi.
11— 12 kun tuxum bosadi. Uyada bolalarini 12— 20 kun boqadi. T., asosan, ösimlik uruğlari va mevalari, şuningdek, haşarotlar va b. bilan oziqlanadi. Ayrim joylarda boğlar, ğalla ekinlariga birmunça ziyon keltiradi. Özbekistonda T.ning 3 uruği (çumçuqlar, qor vyuroklari, toş çumçuklar)ga mansub 8 turi tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎҚИМАЧИЛАР (Ploceidae) сайроқи чумчуқсимонлар туркуми оиласи. 4 кенжа оиласи, 40 га яқин уруғи, 200 га яқин тури маълум. Танасининг уз. 7—19 см, вазни 15—100 г. Европа, Осиё, Африка ва Австралияда тарқалган. Кўпчилик турлари Шарқий ярим шарнинг тропик ва субтропик ҳудудларида, дарахт кам бўлган очиқ майдонларда яшайди. Ерда сакраб ҳаракат қилади. Шим. ва мўътадил минтақадаги Т. одмироқ, тропик ҳамда субтропикларда яшовчи турлари патлари рангли, баъзилари бошида кокили, бўйнида патлардан иборат «ёқаси» бўлади. Жуфтжуфт ёки колония бўлиб, дарахт ва буталарга уя қуради. Уяси турли шаклда (шарсимон, бутилкасимон ва б.), ўсимлик толалари, барглари ва ҳ.к.дан тўқийди. Йилда 12 марта 36 Тўқимачи ва у боғлаган тугунлар та тухум қўяди.
11— 12 кун тухум босади. Уяда болаларини 12— 20 кун боқади. Т., асосан, ўсимлик уруғлари ва мевалари, шунингдек, ҳашаротлар ва б. билан озиқланади. Айрим жойларда боғлар, ғалла экинларига бирмунча зиён келтиради. Ўзбекистонда Т.нинг 3 уруғи (чумчуқлар, қор вьюроклари, тош чумчуклар)га мансуб 8 тури тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.