Töqqal'a
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 863–864-b. — ziyouz.com
Töqqal'a — arxeologik yodgorliklar majmuasi (mil. av. 4-a. — mil. 13- a.). Nukus ş.dan 14 km şim.ğarbda, kiçik tabiiy Töqtov tepaligida joylaşgan. Özbekiston FA Qoraqalpoğiston filiali tarix, til va adabiyot intining Töqqal'a arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan örganilgan (1958— 65). Yodgorlik antik, ilk örta asr şahar xarobasi qoldiqlari va qabristondan taşkil topgan. T.ning qad. qismida qal'a qoldiqlari, burjlar, xonalar (eni 3 m, uz. 5,5 m), yölaklar çiqqan. Sopol buyumlariga köra, T.ning bu qismi mil. av. 4—2-a.larga oid. U antik Xorazmning şim.ğarbiy hududlaridagi davlat çegara istehkomi bölgan. Qal'a harbiy harakatlar paytida vayron etilgan. Bir oz tanaffusdan söng T.da hayot qayta jonlangan, turar joylar vujudga kelgan. Şim.ğarbiy devor örtasidagi xonalar ostidan sopol quvurlar topilgan. T.dan, şuningdek, 7 —8-a.larga oid sopol idişlar, temirdan yasalgan mehnat qurollari, mis tangalar (aksariyati Kardor hukmdori Xusravga taalluqli, şuningdek, Xorazmşohlar va Suğd tangalari) çiqqan. Ular Kardor madaniyatining sönggi bosqiçiga oid. Qabriston Töqtov tepaligining şarqiy va şim. yonbağirlarida joylaşgan.
Undan köplab ossuariylar topilib, uning devorlarida xorazmiy yozuvida bitilgan qabr yozuvlari (epitafiya), turli diniy ramzlar saqlangan (mil. 7-a. oxiri — 8-a.). Ossuariylar ustida örta asr (8-a. 2 yarmi — 14-a.) qabristoni joylaşgan.
Şixnazar Matrasulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎҚҚАЛЪА — археологик ёдгорликлар мажмуаси (мил. ав. 4-а. — мил. 13- а.). Нукус ш.дан 14 км шим.ғарбда, кичик табиий Тўқтов тепалигида жойлашган. Ўзбекистон ФА Қорақалпоғистон филиали тарих, тил ва адабиёт интининг Тўққалъа археологик экспедицияси томонидан ўрганилган (1958— 65). Ёдгорлик антик, илк ўрта аср шаҳар харобаси қолдиқлари ва қабристондан ташкил топган. Т.нинг қад. қисмида қалъа қолдиқлари, буржлар, хоналар (эни 3 м, уз. 5,5 м), йўлаклар чиққан. Сопол буюмларига кўра, Т.нинг бу қисми мил. ав. 4—2-а.ларга оид. У антик Хоразмнинг шим.ғарбий ҳудудларидаги давлат чегара истеҳкоми бўлган. Қалъа ҳарбий ҳаракатлар пайтида вайрон этилган. Бир оз танаффусдан сўнг Т.да ҳаёт қайта жонланган, турар жойлар вужудга келган. Шим.ғарбий девор ўртасидаги хоналар остидан сопол қувурлар топилган. Т.дан, шунингдек, 7 —8-а.ларга оид сопол идишлар, темирдан ясалган меҳнат қуроллари, мис тангалар (аксарияти Кардор ҳукмдори Хусравга тааллуқли, шунингдек, Хоразмшоҳлар ва Суғд тангалари) чиққан. Улар Кардор маданиятининг сўнгги босқичига оид. Қабристон Тўқтов тепалигининг шарқий ва шим. ёнбағирларида жойлашган.
Ундан кўплаб оссуарийлар топилиб, унинг деворларида хоразмий ёзувида битилган қабр ёзувлари (эпитафия), турли диний рамзлар сақланган (мил. 7-а. охири — 8-а.). Оссуарийлар устида ўрта аср (8-а. 2 ярми — 14-а.) қабристони жойлашган.
Шихназар Матрасулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.