Töqtağul
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 860–861-b. — ziyouz.com
Töqtağul TÖQTAĞUL, Sotilğonov Töqtağul (1864.25.10, Qirğiziston, Öş viloyati Töqtağul tumani — 1933.17.2, Sassijiyda qişloği) — qirğiz xalq oqini va bastakor, qirğiz adabiyoti asosçilaridan biri. 1898 y. Andijondagi xalq isyonida qatnaşgan deb qamoqqa olingan va Sibirga surgun qilingan. 1910 y. Vataniga qaytgan. Çondu, Sartboy, Esenamen va b. xalq baxşilari repertuaridan ilhomlangan. Yoşligidan qöbiz çertib, qöşiq kuylagan, dostonlar aytgan («Kojojaş», «Oljaboy va Kişimjon», «Sarinji Bokey», «JonişBoyiş», «Kedeyxon» va b.), original kuylar bastalagan.
Dastlabki lirik asarlari — «Alimxon», «Oyimjon», «Nasilxon» va b. maşhur bölgan. «Beş tönğiz», «Eşon xalfa», «Papi xalfa», «Isyonkor Çaqirboy» va b. hajviy asarlari T.S. ijodida muhim örin tutadi. «Azoblangan hayotim», «Surgunda», «Quvğunda», «Xayr, elim», «Xayr, ona» asarlarida surgunda öz boşidan keçirgan qiyinçiliklari, azobuqubatlari tasvirlangan. T.S. ijodi Furqat, Muqimiy, Zavqiy, Hamza, Pölkan kabilar ijodiga hamohang. Asarlari özbek tiliga tarjima qilingan («Soğinib keldim», 1964). 1965 y. Töqtağul Sotilğonov nomidagi Qirğiziston Davlat mukofoti ta'sis etilgan.
Li.: Vinogradov V. S, Muzökalnoye naslediye Toktagula, M.. 1961.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎҚТАҒУЛ, Сотилғонов Тўқтағул (1864.25.10, Қирғизистон, Ўш вилояти Тўқтағул тумани — 1933.17.2, Сассижийда қишлоғи) — қирғиз халқ оқини ва бастакор, қирғиз адабиёти асосчиларидан бири. 1898 й. Андижондаги халқ исёнида қатнашган деб қамоққа олинган ва Сибирга сургун қилинган. 1910 й. Ватанига қайтган. Чонду, Сартбой, Эсенамен ва б. халқ бахшилари репертуаридан илҳомланган. Ёшлигидан қўбиз чертиб, қўшиқ куйлаган, достонлар айтган («Кожожаш», «Олжабой ва Кишимжон», «Саринжи Бокей», «ЖонишБойиш», «Кедейхон» ва б.), оригинал куйлар басталаган.
Дастлабки лирик асарлари — «Алимхон», «Ойимжон», «Насилхон» ва б. машҳур бўлган. «Беш тўнғиз», «Эшон халфа», «Папи халфа», «Исёнкор Чақирбой» ва б. ҳажвий асарлари Т.С. ижодида муҳим ўрин тутади. «Азобланган ҳаётим», «Сургунда», «Қувғунда», «Хайр, элим», «Хайр, она» асарларида сургунда ўз бошидан кечирган қийинчиликлари, азобуқубатлари тасвирланган. Т.С. ижоди Фурқат, Муқимий, Завқий, Ҳамза, Пўлкан кабилар ижодига ҳамоҳанг. Асарлари ўзбек тилига таржима қилинган («Соғиниб келдим», 1964). 1965 й. Тўқтағул Сотилғонов номидаги Қирғизистон Давлат мукофоти таъсис этилган.
Ли.: Виноградов В. С, Музўкальное наследие Токтагула, М.. 1961.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.