Töraqul Jonuzoqov

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 194–195-b. — ziyouz.com

Jonuzoqov Töraqul [1893, Jambul ş. (Avliyoota) — 1921.18.11, Farğona vodiysi]— Turkiston ASSR MIK raisi örinbosari (1920), istiqlolçilik harakati ğoyaviy rahbarlaridan biri. Rustuzem maktabida öqigan. 1909 y.da Turkiston general-gubernatorligida tarjimon. Ölkada sovet rejimi örnatilgaç, dastlab şöro idoralarida işladi. Boku ş.da ötkazilgan Şarq xalqlari 1-qurultoyida (1920 y., 1—7 sent.) qatnaşib, tarğibot va harakat kengaşiga a'zo etib saylandi. Qurultoydan söng sovet tuzumidan norozi bölib, bolşeviklar partiyasiga qarşi kuraş e'lon qilgan 40 nafar delegat safida böldi. 1920 y. kuzida istiqlolçilar tomoniga ötdi. Şermuhammadbek boşliq istiqlolçilar qarorgohida bölib, uning harbiy ştabida mafkuraviy işlarga raxbarlik qildi. J. tayyorlagan maxsus varaqa va murojaatnomalar Farğona aholisi hamda istiqlolçilar örtasida tarqatildi. 1921 y. iyunida Andijon uyezdiga bordi. Isroil qörboşi guruhida bölib, taşkiliy va ğoyaviy yordam körsatdi. Kanayev taxallusi ostida qizil armiya jangçilari orasida istiqlolçilik harakatining asl mohiyatini tuşuntiriş borasida iş olib bordi, natijada köpgina rus zobitlari va askarlari bosqinçi qizil armiyani taşlab ketdi, ayrimlari istiqlolçilar tomoniga ötdi. J. Samarqandda Turkiston Milliy birligi 6-kongressini (1921 y. 5—7 sent.) tayyorlaş va ötkazişda faol iştirok etdi. Validiy va Munavvarqori Abduraşidxonov b-n birga Turkiston Milliy birligining bayroğini tayyorladi. J. qizil askarlar b-n bölgan töqnaşuvlarning birida öldirildi.

Ad.: Validiy , Bölinganni böri yer (xotiralar), T., 1997; Rajabov Q. K., Mustaqil Turkiston fikri uçun mujodalalar, T., 2000; Özbekistonning yangi tarixi, 2-kitob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Turkeston v naçale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Qahramon Rajabov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖОНУЗОҚОВ Тўрақул [1893, Жамбул ш. (Авлиёота) — 1921.18.11, Фарғона водийси]— Туркистон АССР МИК раиси ўринбосари (1920), истиқлолчилик ҳаракати ғоявий раҳбарларидан бири. Рустузем мактабида ўқиган. 1909 й.да Туркистон генерал-губернаторлигида таржимон. Ўлкада совет режими ўрнатилгач, дастлаб шўро идораларида ишлади. Боку ш.да ўтказилган Шарқ халқлари 1-қурултойида (1920 й., 1—7 сент.) қатнашиб, тарғибот ва ҳаракат кенгашига аъзо этиб сайланди. Қурултойдан сўнг совет тузумидан норози бўлиб, большевиклар партиясига қарши кураш эълон қилган 40 нафар делегат сафида бўлди. 1920 й. кузида истиқлолчилар томонига ўтди. Шермуҳаммадбек бошлиқ истиқлолчилар қароргоҳида бўлиб, унинг ҳарбий штабида мафкуравий ишларга рахбарлик қилди. Ж. тайёрлаган махсус варақа ва мурожаатномалар Фарғона аҳолиси ҳамда истиқлолчилар ўртасида тарқатилди. 1921 й. июнида Андижон уездига борди. Исроил қўрбоши гуруҳида бўлиб, ташкилий ва ғоявий ёрдам кўрсатди. Канаев тахаллуси остида қизил армия жангчилари орасида истиқлолчилик ҳаракатининг асл моҳиятини тушунтириш борасида иш олиб борди, натижада кўпгина рус зобитлари ва аскарлари босқинчи қизил армияни ташлаб кетди, айримлари истиқлолчилар томонига ўтди. Ж. Самарқандда Туркистон Миллий бирлиги 6-конгрессини (1921 й. 5—7 сент.) тайёрлаш ва ўтказишда фаол иштирок этди. Валидий ва Мунавварқори Абдурашидхонов б-н бирга Туркистон Миллий бирлигининг байроғини тайёрлади. Ж. қизил аскарлар б-н бўлган тўқнашувларнинг бирида ўлдирилди.

Ад.: Валидий , Бўлинганни бўри ер (хотиралар), Т., 1997; Ражабов Қ. К., Мустақил Туркистон фикри учун мужодалалар, Т., 2000; Ўзбекистоннинг янги тарихи, 2-китоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Туркестoн в начале XX века: к истории истоков национальной независимости, Т., 2000.

Қаҳрамон Ражабов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.