Torbernit
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 504-b. — ziyouz.com
Torbernit TORBERNIT, mis, uranli slyudka (şved mineralogi Torbern Bergman nomidan) — oddiy suvli fosfatlar kiçik sinfga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Cu(UO2)2 [PO4)212H2O. Tetragonal singoniyali. Oç yaşil, şişadek yaltiroq, kuçli radioaktiv. Qattiqligi 2—3, ziçligi 3,2—3,6 g/sm3. Uran rudalari konlari oksidlaniş zonasida keng tarkalgan mineral. Pegmatitli granitlarda ham uçraydi. T. uranning fosfatli va silikatli birikmalari hamda temirning gidrooksidlari bilan birga uçraydi. Yuqori trali turi metatorbernit (Cu(UO2)2[PO4]2 8H2O). Yirik uyumlari — uran rudasi. Uran rudalarini qidirişda darakçi hisoblanadi. TORBURUN MAYMUNLAR, eski dunyo maymunlari (Catarhina) — odamsimon primatlar guruhi. Qazilma qoldiqlari neogen davri — törtlamçi davrning 2yarmidan boşlab Şarqiy yarim şarda ma'lum. 4 oila: martişkasimonlar, gibbonsimonlar, pongidlar va gominidlarga bölinadi. 100 ga yaqin turi bor. T.m. (yöğon gavdalilardan taşqari) burun böşliği tösiği tor, burun teşiklari özaro yaqinlaşgan va pastga qaragan. Jun qoplami va tanasining ayrim kiyemlari ba'zan rangli. Boş miyasi yaxşi rivojlangan. Daraxtda va yerda yaşaydi. Ösimlikxör yoki hammaxör.
Oila yoki tuda bölib hayot keçiradi. Köpçilik turlari tutqunlikka tez könikadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОРБЕРНИТ, мис, уранли слюдка (швед минералоги Торберн Бергман номидан) — оддий сувли фосфатлар кичик синфга мансуб минерал. Кимёвий таркиби Cu(UO2)2 [РО4)212Н2О. Тетрагонал сингонияли. Оч яшил, шишадек ялтироқ, кучли радиоактив. Қаттиқлиги 2—3, зичлиги 3,2—3,6 г/см3. Уран рудалари конлари оксидланиш зонасида кенг таркалган минерал. Пегматитли гранитларда ҳам учрайди. Т. ураннинг фосфатли ва силикатли бирикмалари ҳамда темирнинг гидрооксидлари билан бирга учрайди. Юқори трали тури метаторбернит (Cu(UO2)2[PO4]2 8H2O). Йирик уюмлари — уран рудаси. Уран рудаларини қидиришда даракчи ҳисобланади. ТОРБУРУН МАЙМУНЛАР, эски дунё маймунлари (Catarhina) — одамсимон приматлар гуруҳи. Қазилма қолдиқлари неоген даври — тўртламчи даврнинг 2ярмидан бошлаб Шарқий ярим шарда маълум. 4 оила: мартишкасимонлар, гиббонсимонлар, понгидлар ва гоминидларга бўлинади. 100 га яқин тури бор. Т.м. (йўғон гавдалилардан ташқари) бурун бўшлиғи тўсиғи тор, бурун тешиклари ўзаро яқинлашган ва пастга қараган. Жун қоплами ва танасининг айрим киемлари баъзан рангли. Бош мияси яхши ривожланган. Дарахтда ва ерда яшайди. Ўсимликхўр ёки ҳаммахўр.
Оила ёки туда бўлиб ҳаёт кечиради. Кўпчилик турлари тутқунликка тез кўникади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.