Tormozlaniş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 508-b. — ziyouz.com
Tormozlaniş (fiziologiyada) — qözğaliş ta'sirida organlar, töqimalar yoki hujayralar nerv markazlari faoliyatini susaytiradigan nerv jarayoni. Odam va hayvonlar markaziy nerv sistemasida T. jarayonlari mavjudligini ilk bor I. M. Seçenov (1863) aniqlagan. I. P. Pavlov oliy nerv faoliyatiga tegişli barça murakkab jarayonlarda qözğaliş bilan birga T. sodir bölib turişini körsatib bergan. Markaziy nerv sistemasining biron bölimida T. paydo bölişi uning funksional holati, xususiyati va qözğatuvçining kuçi (intensivligi)ga boğliq. T. jarayoni kelib çikiş joyiga kura, periferik T. (bevosita muskul yoki bez elementlarida yuz beradi) va markaziy T. (markaziy nerv sistemasida amalga oşadi) tafovut kilinadi. Har qanday nerv faoliyati özaro boğlangan 2 jarayon: T. va qözğalişdan iborat. Bu ikki jarayonning özaro ta'siri natijasida qon aylaniş, nafas oliş, ovqat hazm qiliş, harakatlaniş kabi organizmning eng muhim funksiyalari boşqarib turiladi. Ayrim nerv kasalliklari (epilepsiya va b.) va bir qança zaharli moddalar (mas., strixnin) ta'sirida markaziy nerv sistemasi faoliyatining buzilişi tirişişga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОРМОЗЛАНИШ (физиологияда) — қўзғалиш таъсирида органлар, тўқималар ёки ҳужайралар нерв марказлари фаолиятини сусайтирадиган нерв жараёни. Одам ва ҳайвонлар марказий нерв системасида Т. жараёнлари мавжудлигини илк бор И. М. Сеченов (1863) аниқлаган. И. П. Павлов олий нерв фаолиятига тегишли барча мураккаб жараёнларда қўзғалиш билан бирга Т. содир бўлиб туришини кўрсатиб берган. Марказий нерв системасининг бирон бўлимида Т. пайдо бўлиши унинг функционал ҳолати, хусусияти ва қўзғатувчининг кучи (интенсивлиги)га боғлиқ. Т. жараёни келиб чикиш жойига кура, периферик Т. (бевосита мускул ёки без элементларида юз беради) ва марказий Т. (марказий нерв системасида амалга ошади) тафовут килинади. Ҳар қандай нерв фаолияти ўзаро боғланган 2 жараён: Т. ва қўзғалишдан иборат. Бу икки жараённинг ўзаро таъсири натижасида қон айланиш, нафас олиш, овқат ҳазм қилиш, ҳаракатланиш каби организмнинг энг муҳим функциялари бошқариб турилади. Айрим нерв касалликлари (эпилепсия ва б.) ва бир қанча заҳарли моддалар (мас., стрихнин) таъсирида марказий нерв системаси фаолиятининг бузилиши тиришишга олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.