Tortişmaçoq
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 511-b. — ziyouz.com
Tortişmaçoq - öyin turi; qad. zamonlardan bolalar, yoşlar va kattalar örtasida qöllanib kelingan. Arqon tortiş, arqon talaşiş, tortişuv, bellaşuv nomlari bilan xam ataladi. Navröz bayrami, xalq sayillari, töylar va b. marosimlarda T. bölgan. T.ning, asosan, 2 turi bor. Birinçisida, maydonçaning örtasidan köndalang çiziq ötkaziladi. Yoşi, kuçi va jinsi jihatidan bir xil ikki jamoa tuzilib qaramaqarşi tomonga turadi. Ular maydonça örtasida sertugun arqonni öz tomonlariga tortişga şay turişadi. Hakam huştak çalişi bilan har bir tomon kuç bilan arqonni torta boşlaydi. Arqonning örtasidagi rangli tasma (lenta)ning köproq qismini öz çiziğidan ötkazgan jamoa ğolib hisoblanadi. T.ning 2turida arqon işlatilmaydi. Maydonçaning qaramaqarşi tomonlariga parallel 2 çiziq ötkaziladi. Jamoalar içidan baquvvat öyinboşçilar tayinlanadi. Ular qöllariga qiyiqçabelboğni mahkam boğlab olişadi. Jamoa a'zolari esa ketma-ket bölib oldindagi şerigining belidan mahkam quçoqlab şaylanib turişadi. Hakamning işorasi bilan jamoalar T. boşlaydilar. Qaysi jamoa 1bölib örtadagi 2 ta çiziqdan raqib öyinçilarni öziga tortib ötkaza olsa, öşa jamoa ğolib sanaladi.
Tal'at Usmonxöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОРТИШМАЧОҚ - ўйин тури; қад. замонлардан болалар, ёшлар ва катталар ўртасида қўлланиб келинган. Арқон тортиш, арқон талашиш, тортишув, беллашув номлари билан хам аталади. Наврўз байрами, халқ сайиллари, тўйлар ва б. маросимларда Т. бўлган. Т.нинг, асосан, 2 тури бор. Биринчисида, майдончанинг ўртасидан кўндаланг чизиқ ўтказилади. Ёши, кучи ва жинси жиҳатидан бир хил икки жамоа тузилиб қарамақарши томонга туради. Улар майдонча ўртасида сертугун арқонни ўз томонларига тортишга шай туришади. Ҳакам ҳуштак чалиши билан ҳар бир томон куч билан арқонни торта бошлайди. Арқоннинг ўртасидаги рангли тасма (лента)нинг кўпроқ қисмини ўз чизиғидан ўтказган жамоа ғолиб ҳисобланади. Т.нинг 2турида арқон ишлатилмайди. Майдончанинг қарамақарши томонларига параллел 2 чизиқ ўтказилади. Жамоалар ичидан бақувват ўйинбошчилар тайинланади. Улар қўлларига қийиқчабелбоғни маҳкам боғлаб олишади. Жамоа аъзолари эса кетма-кет бўлиб олдиндаги шеригининг белидан маҳкам қучоқлаб шайланиб туришади. Ҳакамнинг ишораси билан жамоалар Т. бошлайдилар. Қайси жамоа 1бўлиб ўртадаги 2 та чизиқдан рақиб ўйинчиларни ўзига тортиб ўтказа олса, ўша жамоа ғолиб саналади.
Талъат Усмонхўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.