Toş tuzi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 516–517-b. — ziyouz.com
Toş tuzi TOŞ TUZI, galit, oş tuzi — 1) galit minerali, kimyoviy tarkibi NaCl (Na39,3%, Cl 60,7%). Kub singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar şaklida uçraydi. Sof holda rangeiz va tiniq, lekin köpinça gil, organik moddalar, temir oksidi va boşqalar bilan aralaşmasi kulrang, jigarrang, kizil, puşti. Şişadek yaltiroq, qattikligi 2, ziçligi 2,2 g/sm3. Suvda oson eriydi; 2) çökindi toğ j iney, asosan, (99 %) galitdan iborat. Suvda eriydigan boşqa tuzlar kabi, T.t.ning asosiy massasi arid zonalarining havzalarida ekzogen jarayonlar mobaynida hosil böladi. T.t., ayniqsa, şör köllar tubida köp böladi. T.t. çökindi toğ jinslari orasida katta qalinlikdagi qatlamlar körinişida bölib, önlab km2 ga tarqaladi, boşqa jinslarda qatlamçalar, linzalar, uyaçalar, xolxol donaçalar hosil qiladi. T.t. qatlamlari barça geologik davr yotqiziklarida uçraydi. Eng yirik yotkiziqlari kembriy, devon, perm va neogen qatlamlarida joylaşgan. Yirik konlari Belorussiya, Ukraina, Kaspiy böyi botiği va unga tutaşgan Boşqirdiston hamda OrenburgOktöba tuz havzalarida mavjud. T.t.
Özbekiston va unga tutaşgan hududlarda keng tarqalgan bölib, Boybiçekan, Oqboş, Tubegatan, Xöjaikon va Qörğoşinkonda topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШ ТУЗИ, галит, ош тузи — 1) галит минерали, кимёвий таркиби NaCl (Na39,3%, Cl 60,7%). Куб сингонияда кристалланади. Табиатда турли катталикдаги донадор кристалл агрегатлар шаклида учрайди. Соф ҳолда рангеиз ва тиниқ, лекин кўпинча гил, органик моддалар, темир оксиди ва бошқалар билан аралашмаси кулранг, жигарранг, кизил, пушти. Шишадек ялтироқ, қаттиклиги 2, зичлиги 2,2 г/см3. Сувда осон эрийди; 2) чўкинди тоғ ж иней, асосан, (99 %) галитдан иборат. Сувда эрийдиган бошқа тузлар каби, Т.т.нинг асосий массаси арид зоналарининг ҳавзаларида экзоген жараёнлар мобайнида ҳосил бўлади. Т.т., айниқса, шўр кўллар тубида кўп бўлади. Т.т. чўкинди тоғ жинслари орасида катта қалинликдаги қатламлар кўринишида бўлиб, ўнлаб км2 га тарқалади, бошқа жинсларда қатламчалар, линзалар, уячалар, холхол доначалар ҳосил қилади. Т.т. қатламлари барча геологик давр ётқизикларида учрайди. Энг йирик ёткизиқлари кембрий, девон, пермь ва неоген қатламларида жойлашган. Йирик конлари Белоруссия, Украина, Каспий бўйи ботиғи ва унга туташган Бошқирдистон ҳамда ОренбургОктўба туз ҳавзаларида мавжуд. Т.т.
Ўзбекистон ва унга туташган ҳудудларда кенг тарқалган бўлиб, Бойбичекан, Оқбош, Тубегатан, Хўжаикон ва Қўрғошинконда топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.