Toşdaraxt
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 519-b. — ziyouz.com
Toşdaraxt TOŞDARAXT, qatranği, tuğdona (Celtis L.) — qayrağoçdoşlar oilasiga mansub barg tökadigan, doim yaşil daraxtlar turkumi. Böyi 10 m dan oşadi. Şoxlari qönğir yoki qizğişqönğir. Barg plastinkasi tuxumsimon, tişli, yuzasida 3 ta tomiri bor, uz. 3—7 sm, eni 2—4 sm. Gullari körimsiz, poligam, gulkosasi oddiy, 5 bölakli. Mevasi — danakça, qönğir yoki tillarang. Apr.da gullab, sent.da uruğlaydi. Şim. va Jan. yarim şarlarning tropik va qurğoqçil mintaqalarida 50 ga yaqin turi ma'lum. 2 turi — Kavkaz T.i (S. caucasica Wild.), böyi 20 m ça, bargi kulrangyaşil, momiqli, Kavkaz va Örta Osiyoda usadi; silliq T. (S. glabrata) — böyi 4—6 m, Qrim va Kavkazning toşli quruq qoyalarida tarqalgan. Asosan, toğlardagi yirik va çağir toşli yonbağirlarda ösadi. T. kökalamzorlaştiriş uçun ekiladi. Mevasi yeyiladi, yoş bargi mollarga beriladi, pöstloğidan oşlovçi moddalar olinadi. Yoğoçi qattiq, mustahkam, duradgorlik va uskunasozlikda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШДАРАХТ, қатранғи, туғдона (Celtis L.) — қайрағочдошлар оиласига мансуб барг тўкадиган, доим яшил дарахтлар туркуми. Бўйи 10 м дан ошади. Шохлари қўнғир ёки қизғишқўнғир. Барг пластинкаси тухумсимон, тишли, юзасида 3 та томири бор, уз. 3—7 см, эни 2—4 см. Гуллари кўримсиз, полигам, гулкосаси оддий, 5 бўлакли. Меваси — данакча, қўнғир ёки тилларанг. Апр.да гуллаб, сент.да уруғлайди. Шим. ва Жан. ярим шарларнинг тропик ва қурғоқчил минтақаларида 50 га яқин тури маълум. 2 тури — Кавказ Т.и (С. caucasica Wild.), бўйи 20 м ча, барги кулрангяшил, момиқли, Кавказ ва Ўрта Осиёда усади; силлиқ Т. (С. glabrata) — бўйи 4—6 м, Қрим ва Кавказнинг тошли қуруқ қояларида тарқалган. Асосан, тоғлардаги йирик ва чағир тошли ёнбағирларда ўсади. Т. кўкаламзорлаштириш учун экилади. Меваси ейилади, ёш барги молларга берилади, пўстлоғидан ошловчи моддалар олинади. Ёғочи қаттиқ, мустаҳкам, дурадгорлик ва ускунасозликда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.