Toşkanboyevlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 519–522-b. — ziyouz.com
Toşkanboyevlar - özbek dorbozlari sulolasi. Özbek sirkining şakllanişi va milliy dorbozlik san'atining rivojiga katta hissa qöşgan sirk san'atkorlari. Toşkanboy Egamberdiyev (1866.3.3 — Asaka — 1963.9.2) — sulola asosçisi. Özbekiston va Rossiya (1939) xalq artisti, Mehnat Qahramoni (1937). Faoliyatini 7 yoşidan boşlab, otasi Egamberdi hoji bilan xalq bayram va sayillarida, şahar maydonlarida dorbozlik öyinlarini namoyiş etişgan. 19-a.ning 80-y.laridan boşlab mustaqil işlagan, dorbozlik va simbozlik san'atini mukammal egallagan. 5—6 m balandlikdagi simdor ustida 20 dan ortiq maşqlar ijro etgan, jumladan, balandga yoki uzunasiga sakraş, oyoğiga piçoq, lagan, mis qozon, yoğoçoyoq boğlab yoki baland poşnali poyabzal kiyib sim ustida yuriş, boşda qaynayotgan samovar olib ötiş va b. Şuningdek, 25—30 m balandlikda tortilgan qiya dor ustida murakkab maşqdarni ijro etgan, çiğiriqsa gimnastika unsurlarini bajargan. 1908 y. Toşkentda bölib ötgan Turkiston sanoat va hunarmandçilik körgazmasida qatnaşib, «eng yaxşi dorboz va simboz» deb topilgan, oltin medal va qimmatbaho sovğalar bilan mukofotlangan. 1920—30-y.lar Örta Osiyo davlat va xususiy sirklarda işlagan. 1935 y.da SanktPeterburg sirkida uning rahbarligi va iştirokida «Dorbozlar» milliy dasturi yaratilib, dor öyinlari ilk bor oçiq maydondan sirk gumbazi ostiga köçiriladi. 1942 y. özbek sirki jamoasini taşkil etdi va unga rahbarlik qiddi. 1947 y. 81 yoşida sönggi marta dorga çiqdi. 1950—56 y.larda Toşkent sirkining badiiy rahbari.
Egamberdiyevning farzandlari: Toşkanboyev Qodirjon (1889. 15.4 Asaka 1972.15.8) dorboz. Yoşligidan milliy sirk san'atining turli janrlarini — besuyak, muallaqçilik, çiğiriq öyini, dorbozlik, simbozlik, masxarabozlik, yoğoçoyoq va b.ni egallab, 1920—30 y.larda otasi bilan birgalikda davlat va xususiy sirklarda işlagan. 1935 y.dan esa «Dorbozlar» dasturida qatnaşgan. Toşkanboyev Şokirjon (1906.1.5, Asaka 1965.13.4, Toşkent) — dorboz. 1950 y. uning rahbarligida Toşkentdagi «Saxnadagi sirk» birlaşmasi qoşida «Özbek dorbozlari» guruhi taşkil etildi va bu guruh qad. dorbozlik san'atini yangi poğonaga kötardi. Ilk bor dorda muhofaza vositasi — «lonja»ni işlata boşladi va natijada an'anaviy repertuar bir qator yangi murakkab maşklar bilan boyidi. Xususan, oçiq havodagi dor ustida «köprikça» şaklida turiş, yelka bilan dorga tiralib, oyoklarni tepaga çöziş kabi tryuklarni birinçi marotaba Şokirjon ijro etdi. Rafiqasi Faxriddinova Maryam (1910—Toşkent — 1963.9.11) — Özbekistondagi birinçi dorboz ayol, raqqosa. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1939). 1935—50 y.lar «Dorbozlar» dasturida qatnaşgan. Toşkanboyev Obidjon (1915. 1.1, Asaka — 2004.31.3, Toşkent) — dorboz. Özbekiston xal q artisti (1961). 1949 y.dan «Dorbozlar» dasturining rahbari. 1960—69 y.lar özbek sirki jamoasining badiiy rahbari. 1962 y.dan Akrom Yusupov bilan birga qiziqçidorboz sifatida faoliyat körsatgan. 3—7 kişi tomonidan ijro etiladigan bir qator murakkab dor öyinlarining muallifi va iştirokçisi (mas., «Ikkitalik şpagat», «Uçtalik şpagat», «Obkaş», «Uç poğonali piramida», «Tört kişilik ustun» va b.). An'anaviy dor va simdorda saltomortalening birinçi ijroçisi.
Toşkanboyev Şokirjonning farzandlari: Toşkanboyev Erkin (1929.18.7, Toşkent) — dorboz, akrobat, rej. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1966). Toşkent teatr va rassomlik san'ati intini tugatgan (1974). 1935 y.dan «Dorbozlar» dasturida xizmat qilgan. 1969 y.dan «Sahnadagi sirk» birlaşmasida avval artist, söng boş rej. (1974), direktor (1975—2002). 1991—2000 y.lar «Özbekdavlatsirk» Respublika birlaşmasining boş direktor örinbosari. 30 dan ortiq sirk spektakllarini saxnalaştirgan: «Yaxşi odam va badjahl xon haqida ertak», «Sehrli köl», «Olimp kamalagi», «2000 yillik Toşkent — 1500 yillik Kiyevga», «Qizil lola», «Gulla, yaşna jonajon Uzbekistan», «Döstlar uçraşuvi» va b. An'anaviy va zamonaviy özbek sirki aks ettirilgan bu spektakllar xorijiy mamlakatlarning sahnalarida — madaniyat saroylarida, stadionlar, sirklarda namoyiş etildi. «Mehnat şuhrati» ordeni bilan mukofotlangan (2004). Toşkanboyev Erkinning farzandlari: Toşkanboyev Pölat (1960.3.1, Toşkent) — sirkşunos, rej. Toşkent teatr va rassomlik san'ati intini tugatgan (1982). San'atşunoslik fanlari nomzodi (1993). 1982 y.dan «Saxnadagi sirk» birlaşmasi rej. i, 2002 y.dan direktori. Toşkanboyev Murod (1964.16.6, Toşkent) — dorboz, simboz, akrobat. Akrobatika böyiça sport ustasi (1981). Toşkent jismoniy tarbiya intini tugatgan (1985). 1987 y.dan «Saxnadagi sirk» birlaşmasidagi «Özbekiston dorbozlari» guruhining rahbari va iştirokçisi.
Toşkanboyeva Anorxon (1935.9.1, Toşkent) — dorboz, rak,krsa, jurnalist. Örta Osiyo untini tugatgan (1958). 1943—50 y.larda «Dorbozlar» dasturida iştirok etgan. «Dorbozlar» badiiy filmi ssenariysining hammuallifi (Ya. Ilyosov bilan). Öğli Yusupov Jalol (1969.19.8, Toşkent) — dorboz, akrobat, teatr va kino aktyori. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (2002). Toşkent teatr va rassomlik san'ati intini tugatgan (1990). Akrobatika böyiça sport ustasi (1981). 1990 y.dan Yoşlar teatri aktyori. Teatrda Trufaldino («Malikai Turandot»), Jerond («Zöraki tabib»), Tevye sutçi («Tomdagi kamonçi»), Nasriddin afandi («Öyinçi kiz Şarora»); kinoda Zokir («Çinor ostidagi duel»), Tursunboy («Suyunçi»), Akmal («Havo piyodalari»), Rufat Qudratov («Ringga çaqiriladi») va b. rollarni ijro etgan. Toşkanboyev Zokirjon
(1946.7.9, Toşkent 2002.14.5) dorboz, akrobat, musiqaçi. Toşkent madaniyat intini tugatgan (1985). 1963 y.dan «Özbek dorbozlari» guruxi qatnaşçisi. Öğli Toşkanboyev Şokirjon (1975.24.1, Toşkent) — dorboz, akrobat. Respublika estradatsirk san'ati studiyasini tugatgan (1991). 1991 y.dan «Özbekiston dorbozlari» guruhining qatnaşçisi.
Toşkanboyev Obidjonning farzandlari: Toşkanboyeva Donoxon (1938.10.11. Toşkent) — dorboz, akrobat. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1964). 1947 y.dan «Dorbozlar» dasturida katnaşadi. 1959—75 y.larda «Voltijyorakrobatlari», «Havo gimnastlari» dasturlarida iştirok etgan. 1985 y.dan Respublika estradatsirk san'ati studiyasi pedagogi. Qizi Toşkanboyeva Malika (1961.31.1, Toşkent) — akrobat. Moskva estradatsirk bilim yurtini tugatgan (1979). 1979 y.dan «Akrobatika etyudi» ijroçisi; ugli Toşkanboyev Maxsum (1974.9.1, Toşkent) — dorboz, akrobat. Respublika estradatsirk san'ati studiyasini tugatgan (1991). 1991 y.dan «Özbekiston dorbozlari» guruhining qatnaşçisi.
Toşkanboyeva Mamlakat (1940.18.11, Toşkent) — dorboz, akrobat. Özbekiston xalq artisti (1987). 1954 y.dan «Dorbozlar» dasturida, «Havo gimnastlari», «Parterdagi uçiş» tomoşasining iştirokçisi. 1959 y.dan turmuş örtoği, Özbekistonda xizmat körsatgan artist Roman Bley bilan «Akrobatika etyudi»ni ijro etgan. 1973— 95 y.larda «Şarq jilolari» tuya ustida akrobatlar attraksioni rahbari va iştirokçisi. Attraksion şarqona usulda bezatilgan bölib, unda çopayotgan tuyalar ustida bir qator murakkab akrobatik maşklar va piramidalar ijro etilgan. Dasturda qizi Toşkanboyeva Jamila (1963.6.3, Toşkent) iştirok etadi.
Toşkanboyev Olimjon (1945.17.1, Toşkent) — dorboz, akrobat. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1980). Toşkent teatr va rassomlik san'ati intini tugatgan (1989). «Parterdagi uçiş» nomerining rahbari va iştirokçisi (1964). 1975 y.dan «Uzbekdavlatsirk» Respublika birlaşmasi qoşidagi «Özbekiston dorbozlari» guruhining rahbari va iştirokçisi. Dasturda qizi Jarita (1967.3.8, Toşkent) va ugli Rustam (1975. 27.4, Toşkent) iştirok etişadi. Guruh Xalqaro sirk san'ati festivallarida iştirok etib, «Mahorat va jasorat» kubogi (Belgiya, 2001) va maxsus sovrin (Gollandiya, 2002) bilan mukofotlangan.
Toşkanboyev Jumaboy (1949.25.2, Toşkent) — dorboz, akrobat, masxaraboz, havo gimnasti. 1963 y.dan «Dorbozlar» dasturining, 1973 y.dan «Havo gimnastlari» tomoşasining iştirokçisi. Dasturda qizi Lola (1973.3.12, Toşkent) qatnaşadi.
Toşkanboyev Alişer (1954.18.4, Toşkent) — dorboz, akrobat. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1987). 1965 y.dan «Dorbozlar» dasturining iştirokçisi. 1975 y.dan Toşkanboyeva Mamlakat rahbarligidagi «Şarq jilolalari» tuya ustida akrobatlar attraksionining qatnaşçisi. 2000 y.da SanktPeterburg sirki qoşida «Şark jilolari» attraksionini qayta tiklab, tuyalar ustida ijro etiladigan murakkab akrobatika maşqlari bilan boyitdi. Dasturda öğli Sindbad (1980.11.3, Toşkent) katnaşadi.
Toşkanboy Egamberdiyevning nabirasi (Barnoxon Toşkanboyevaning öğli) Toşkanboyev Kamoliddin (1927.28.10 — Asaka — 1991.13.10) — dorboz, simboz, akrobat. Özbekiston xalq artisti (1980). Dorbozlik va simbozlik san'atini buvasidan urgangan. 1935 y.dan «Dorbozlar» dasturining qatnaşçisi. 1965—1991 y.larda «Sahnadagi sirk» birlaşmasi qoşidagi «Özbek dorbozlari» guruhining rahbari va qatnaşçisi. An'anaviy dorbozlik repertuariga birmunça özgarişlar kiritdi. Qiya tortiladigan dor örniga gorizontal dor işlatilganligi natijasida yakka maşklar bilan bir qatorda, 2—4 kişi ijro etadigan murakkab öyinlar ham kiritilgan. Xususan, «Obkaş», «Uç kişilik ustun», «Boş ustida şpagat», dorda ömbaloq oşiş, dorda utirgan dorboz ustidan sakrab utiş kabi maşklar oçiq havoda ilk bor namoyiş etildi. 2 va 3 poğonali dor ustida turli maşqlar uzlaştiriddi. Simbozlik san'atining rivojlanişiga ham katta hissa qöşgan va simdor öyinlarini ijro etgan. Öğli Tohir (1961.9.2, Toşkent) — dorboz, simboz, akrobat, 1991 y.dan «Özbek dorbozlari» guruhining rahbari va iştirokçisi. 1995 y.da Toşkentda 1Markaziy Osiyo öyinlarini tantanali oçiliş marosimida qatnaşib, sport tarixida birinçi marta olimpiya maş'alini dor ustidan olib ötdi.
T. sulolasi vakillari öz san'atlarini Yevropa, Osiyo, Amerika va Afrikaning 30 dan ortiq mamlakatlarida namoyiş etişdi. Toşkent davlat sirki va Asaka madaniyat va istirohat boğiga Toşkanboy Egamberdiyev nomi berildi. Milliy sirk san'atini rivojlantiriş va uni jahon maydoniga olib çiqiş maqsadida 1995 y. Toşkanboy Egamberdiyev nomidagi Xalqaro xayriya jamğarmasi taşkil etildi. T. «Ikkinçi xotin» (1927), «Mardlar maydoni» (1953), «Dorbozlar» (1965), «Ikki dil dostoni» (1966), «Havo piyodalari» (1980), «Töylar muborak» (1982) filmlarida qatnaşgan. T. haqida «Sahnada — özbek sirki» (Germaniya), «Maydonda — milliy sirk» (Rossiya), «Dorboz Toşkanboyevlar», «Özbek sirki», «Tomoşa davom etadi» hujjatli filmlari işlangan. Hoz. kunda T. sulolasining beşinçi va oltinçi avlodi faoliyat körsatib kelmoqda.
Ad.: Obidov T., Dorbozlar qissasi, T., 1966.
Pölat Toşkanboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШКАНБОЕВЛАР - ўзбек дорбозлари сулоласи. Ўзбек циркининг шаклланиши ва миллий дорбозлик санъатининг ривожига катта ҳисса қўшган цирк санъаткорлари. Тошканбой Эгамбердиев (1866.3.3 — Асака — 1963.9.2) — сулола асосчиси. Ўзбекистон ва Россия (1939) халқ артисти, Меҳнат Қаҳрамони (1937). Фаолиятини 7 ёшидан бошлаб, отаси Эгамберди ҳожи билан халқ байрам ва сайилларида, шаҳар майдонларида дорбозлик ўйинларини намойиш этишган. 19-а.нинг 80-й.ларидан бошлаб мустақил ишлаган, дорбозлик ва симбозлик санъатини мукаммал эгаллаган. 5—6 м баландликдаги симдор устида 20 дан ортиқ машқлар ижро этган, жумладан, баландга ёки узунасига сакраш, оёғига пичоқ, лаган, мис қозон, ёғочоёқ боғлаб ёки баланд пошнали пойабзал кийиб сим устида юриш, бошда қайнаётган самовар олиб ўтиш ва б. Шунингдек, 25—30 м баландликда тортилган қия дор устида мураккаб машқдарни ижро этган, чиғириқца гимнастика унсурларини бажарган. 1908 й. Тошкентда бўлиб ўтган Туркистон саноат ва ҳунармандчилик кўргазмасида қатнашиб, «энг яхши дорбоз ва симбоз» деб топилган, олтин медаль ва қимматбаҳо совғалар билан мукофотланган. 1920—30-й.лар Ўрта Осиё давлат ва хусусий циркларда ишлаган. 1935 й.да СанктПетербург циркида унинг раҳбарлиги ва иштирокида «Дорбозлар» миллий дастури яратилиб, дор ўйинлари илк бор очиқ майдондан цирк гумбази остига кўчирилади. 1942 й. ўзбек цирки жамоасини ташкил этди ва унга раҳбарлик қидди. 1947 й. 81 ёшида сўнгги марта дорга чиқди. 1950—56 й.ларда Тошкент циркининг бадиий раҳбари.
Эгамбердиевнинг фарзандлари: Тошканбоев Қодиржон (1889. 15.4 Асака 1972.15.8) дорбоз. Ёшлигидан миллий цирк санъатининг турли жанрларини — бесуяк, муаллақчилик, чиғириқ ўйини, дорбозлик, симбозлик, масхарабозлик, ёғочоёқ ва б.ни эгаллаб, 1920—30 й.ларда отаси билан биргаликда давлат ва хусусий циркларда ишлаган. 1935 й.дан эса «Дорбозлар» дастурида қатнашган. Тошканбоев Шокиржон (1906.1.5, Асака 1965.13.4, Тошкент) — дорбоз. 1950 й. унинг раҳбарлигида Тошкентдаги «Сахнадаги цирк» бирлашмаси қошида «Ўзбек дорбозлари» гуруҳи ташкил этилди ва бу гуруҳ қад. дорбозлик санъатини янги поғонага кўтарди. Илк бор дорда муҳофаза воситаси — «лонжа»ни ишлата бошлади ва натижада анъанавий репертуар бир қатор янги мураккаб машклар билан бойиди. Хусусан, очиқ ҳаводаги дор устида «кўприкча» шаклида туриш, елка билан дорга тиралиб, оёкларни тепага чўзиш каби трюкларни биринчи маротаба Шокиржон ижро этди. Рафиқаси Фахриддинова Марьям (1910—Тошкент — 1963.9.11) — Ўзбекистондаги биринчи дорбоз аёл, раққоса. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1939). 1935—50 й.лар «Дорбозлар» дастурида қатнашган. Тошканбоев Обиджон (1915. 1.1, Асака — 2004.31.3, Тошкент) — дорбоз. Ўзбекистон хал қ артисти (1961). 1949 й.дан «Дорбозлар» дастурининг раҳбари. 1960—69 й.лар ўзбек цирки жамоасининг бадиий раҳбари. 1962 й.дан Акром Юсупов билан бирга қизиқчидорбоз сифатида фаолият кўрсатган. 3—7 киши томонидан ижро этиладиган бир қатор мураккаб дор ўйинларининг муаллифи ва иштирокчиси (мас., «Иккиталик шпагат», «Учталик шпагат», «Обкаш», «Уч поғонали пирамида», «Тўрт кишилик устун» ва б.). Анъанавий дор ва симдорда сальтоморталенинг биринчи ижрочиси.
Тошканбоев Шокиржоннинг фарзандлари: Тошканбоев Эркин (1929.18.7, Тошкент) — дорбоз, акробат, реж. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1966). Тошкент театр ва рассомлик санъати интини тугатган (1974). 1935 й.дан «Дорбозлар» дастурида хизмат қилган. 1969 й.дан «Саҳнадаги цирк» бирлашмасида аввал артист, сўнг бош реж. (1974), директор (1975—2002). 1991—2000 й.лар «Ўзбекдавлатцирк» Республика бирлашмасининг бош директор ўринбосари. 30 дан ортиқ цирк спектаклларини сахналаштирган: «Яхши одам ва баджаҳл хон ҳақида эртак», «Сеҳрли кўл», «Олимп камалаги», «2000 йиллик Тошкент — 1500 йиллик Киевга», «Қизил лола», «Гулла, яшна жонажон Узбекистан», «Дўстлар учрашуви» ва б. Анъанавий ва замонавий ўзбек цирки акс эттирилган бу спектакллар хорижий мамлакатларнинг саҳналарида — маданият саройларида, стадионлар, циркларда намойиш этилди. «Меҳнат шуҳрати» ордени билан мукофотланган (2004). Тошканбоев Эркиннинг фарзандлари: Тошканбоев Пўлат (1960.3.1, Тошкент) — циркшунос, реж. Тошкент театр ва рассомлик санъати интини тугатган (1982). Санъатшунослик фанлари номзоди (1993). 1982 й.дан «Сахнадаги цирк» бирлашмаси реж. и, 2002 й.дан директори. Тошканбоев Мурод (1964.16.6, Тошкент) — дорбоз, симбоз, акробат. Акробатика бўйича спорт устаси (1981). Тошкент жисмоний тарбия интини тугатган (1985). 1987 й.дан «Сахнадаги цирк» бирлашмасидаги «Ўзбекистон дорбозлари» гуруҳининг раҳбари ва иштирокчиси.
Тошканбоева Анорхон (1935.9.1, Тошкент) — дорбоз, рак,крса, журналист. Ўрта Осиё унтини тугатган (1958). 1943—50 й.ларда «Дорбозлар» дастурида иштирок этган. «Дорбозлар» бадиий фильми сценарийсининг ҳаммуаллифи (Я. Илёсов билан). Ўғли Юсупов Жалол (1969.19.8, Тошкент) — дорбоз, акробат, театр ва кино актёри. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (2002). Тошкент театр ва рассомлик санъати интини тугатган (1990). Акробатика бўйича спорт устаси (1981). 1990 й.дан Ёшлар театри актёри. Театрда Труфальдино («Маликаи Турандот»), Жеронд («Зўраки табиб»), Тевье сутчи («Томдаги камончи»), Насриддин афанди («Ўйинчи киз Шарора»); кинода Зокир («Чинор остидаги дуэль»), Турсунбой («Суюнчи»), Акмал («Ҳаво пиёдалари»), Руфат Қудратов («Рингга чақирилади») ва б. ролларни ижро этган. Тошканбоев Зокиржон
(1946.7.9, Тошкент 2002.14.5) дорбоз, акробат, мусиқачи. Тошкент маданият интини тугатган (1985). 1963 й.дан «Ўзбек дорбозлари» гурухи қатнашчиси. Ўғли Тошканбоев Шокиржон (1975.24.1, Тошкент) — дорбоз, акробат. Республика эстрадацирк санъати студиясини тугатган (1991). 1991 й.дан «Ўзбекистон дорбозлари» гуруҳининг қатнашчиси.
Тошканбоев Обиджоннинг фарзандлари: Тошканбоева Донохон (1938.10.11. Тошкент) — дорбоз, акробат. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1964). 1947 й.дан «Дорбозлар» дастурида катнашади. 1959—75 й.ларда «Вольтижёракробатлари», «Ҳаво гимнастлари» дастурларида иштирок этган. 1985 й.дан Республика эстрадацирк санъати студияси педагоги. Қизи Тошканбоева Малика (1961.31.1, Тошкент) — акробат. Москва эстрадацирк билим юртини тугатган (1979). 1979 й.дан «Акробатика этюди» ижрочиси; угли Тошканбоев Махсум (1974.9.1, Тошкент) — дорбоз, акробат. Республика эстрадацирк санъати студиясини тугатган (1991). 1991 й.дан «Ўзбекистон дорбозлари» гуруҳининг қатнашчиси.
Тошканбоева Мамлакат (1940.18.11, Тошкент) — дорбоз, акробат. Ўзбекистон халқ артисти (1987). 1954 й.дан «Дорбозлар» дастурида, «Ҳаво гимнастлари», «Партердаги учиш» томошасининг иштирокчиси. 1959 й.дан турмуш ўртоғи, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Роман Блей билан «Акробатика этюди»ни ижро этган. 1973— 95 й.ларда «Шарқ жилолари» туя устида акробатлар аттракциони раҳбари ва иштирокчиси. Аттракцион шарқона усулда безатилган бўлиб, унда чопаётган туялар устида бир қатор мураккаб акробатик машклар ва пирамидалар ижро этилган. Дастурда қизи Тошканбоева Жамила (1963.6.3, Тошкент) иштирок этади.
Тошканбоев Олимжон (1945.17.1, Тошкент) — дорбоз, акробат. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1980). Тошкент театр ва рассомлик санъати интини тугатган (1989). «Партердаги учиш» номерининг раҳбари ва иштирокчиси (1964). 1975 й.дан «Узбекдавлатцирк» Республика бирлашмаси қошидаги «Ўзбекистон дорбозлари» гуруҳининг раҳбари ва иштирокчиси. Дастурда қизи Жарита (1967.3.8, Тошкент) ва угли Рустам (1975. 27.4, Тошкент) иштирок этишади. Гуруҳ Халқаро цирк санъати фестивалларида иштирок этиб, «Маҳорат ва жасорат» кубоги (Бельгия, 2001) ва махсус соврин (Голландия, 2002) билан мукофотланган.
Тошканбоев Жумабой (1949.25.2, Тошкент) — дорбоз, акробат, масхарабоз, ҳаво гимнасти. 1963 й.дан «Дорбозлар» дастурининг, 1973 й.дан «Ҳаво гимнастлари» томошасининг иштирокчиси. Дастурда қизи Лола (1973.3.12, Тошкент) қатнашади.
Тошканбоев Алишер (1954.18.4, Тошкент) — дорбоз, акробат. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1987). 1965 й.дан «Дорбозлар» дастурининг иштирокчиси. 1975 й.дан Тошканбоева Мамлакат раҳбарлигидаги «Шарқ жилолалари» туя устида акробатлар аттракционининг қатнашчиси. 2000 й.да СанктПетербург цирки қошида «Шарк жилолари» аттракционини қайта тиклаб, туялар устида ижро этиладиган мураккаб акробатика машқлари билан бойитди. Дастурда ўғли Синдбад (1980.11.3, Тошкент) катнашади.
Тошканбой Эгамбердиевнинг набираси (Барнохон Тошканбоеванинг ўғли) Тошканбоев Камолиддин (1927.28.10 — Асака — 1991.13.10) — дорбоз, симбоз, акробат. Ўзбекистон халқ артисти (1980). Дорбозлик ва симбозлик санъатини бувасидан урганган. 1935 й.дан «Дорбозлар» дастурининг қатнашчиси. 1965—1991 й.ларда «Саҳнадаги цирк» бирлашмаси қошидаги «Ўзбек дорбозлари» гуруҳининг раҳбари ва қатнашчиси. Анъанавий дорбозлик репертуарига бирмунча ўзгаришлар киритди. Қия тортиладиган дор ўрнига горизонтал дор ишлатилганлиги натижасида якка машклар билан бир қаторда, 2—4 киши ижро этадиган мураккаб ўйинлар ҳам киритилган. Хусусан, «Обкаш», «Уч кишилик устун», «Бош устида шпагат», дорда ўмбалоқ ошиш, дорда утирган дорбоз устидан сакраб утиш каби машклар очиқ ҳавода илк бор намойиш этилди. 2 ва 3 поғонали дор устида турли машқлар узлаштиридди. Симбозлик санъатининг ривожланишига ҳам катта ҳисса қўшган ва симдор ўйинларини ижро этган. Ўғли Тоҳир (1961.9.2, Тошкент) — дорбоз, симбоз, акробат, 1991 й.дан «Ўзбек дорбозлари» гуруҳининг раҳбари ва иштирокчиси. 1995 й.да Тошкентда 1Марказий Осиё ўйинларини тантанали очилиш маросимида қатнашиб, спорт тарихида биринчи марта олимпия машъалини дор устидан олиб ўтди.
Т. сулоласи вакиллари ўз санъатларини Европа, Осиё, Америка ва Африканинг 30 дан ортиқ мамлакатларида намойиш этишди. Тошкент давлат цирки ва Асака маданият ва истироҳат боғига Тошканбой Эгамбердиев номи берилди. Миллий цирк санъатини ривожлантириш ва уни жаҳон майдонига олиб чиқиш мақсадида 1995 й. Тошканбой Эгамбердиев номидаги Халқаро хайрия жамғармаси ташкил этилди. Т. «Иккинчи хотин» (1927), «Мардлар майдони» (1953), «Дорбозлар» (1965), «Икки дил достони» (1966), «Ҳаво пиёдалари» (1980), «Тўйлар муборак» (1982) фильмларида қатнашган. Т. ҳақида «Саҳнада — ўзбек цирки» (Германия), «Майдонда — миллий цирк» (Россия), «Дорбоз Тошканбоевлар», «Ўзбек цирки», «Томоша давом этади» ҳужжатли фильмлари ишланган. Ҳоз. кунда Т. сулоласининг бешинчи ва олтинчи авлоди фаолият кўрсатиб келмоқда.
Ад.: Обидов Т., Дорбозлар қиссаси, Т., 1966.
Пўлат Тошканбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.