Toşkent-Andijon-öşqaşqar avtomobil yöli
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 581–582-b. — ziyouz.com
Toşkent-Andijon-öşqaşqar avtomobil yöli - xalqaro ahamiyatli yöl, umumiy uz. 940 km. Özbekiston (408 km), Qirğiziston (272 km), Xitoy (260 km) hududlaridan ötadi. Yölda dengiz sathidan turliça balandlikda bölgan 6 ta dovon bor. Şundan Özbekistonda Kamçiq (dengiz sathidan 2268 m) va Rezak (2254 m) dovonlarida tunnellar qurilgan (q. Kamçiq dovoni). Qirğiziston hududida Çayirçiq (2406 m), Toldiq (3645 m), Taunmurun (3536 m) dovonlari oşa ötiladi. Qadimda Buyuk ipak mulining asosiy yönalişlaridan biri hisoblangan karvon yöli bölgan. 20-a.ning 30-y.larida ilk bor muhandislik inşooti körinişida, uni kesib ötuvçi daryo va soylarga köprik va quvurlar qurilib, yer poyining kengligini 8 m ga yetkazib, qatnov qismiga şağaltoş qoplama yotqizilgan va butun yöl yönalişi böylab yölni saqlaş xizmati taşkil qilingan, şu davrdan boşlab xalqaro ahamiyatli avtomobil yöliga aylandi.
1960—70-y.lar oraliğida yöldagi transport qatnovining ortib borayotganligi hisobga olinib, yölning parametrlari (kengligi) III—IV toifaga (10—12 m)ga keltirilib, tegişli zaruriy qismlariga asfaltbeton va qora töşamalar yotqizilib, qayta ta'mirlangan.
20-a. oxiriga kelib yölning xalqaro ahamiyati kuçaydi. 1997 y. 24—28 apr. da Toşkent ş.da 18 mamlakat iştirokida yölni ta'mirlaş, undan foydalaniş va şu yönalişda t.y. kuriş masalalariga bağişlangan xalqaro kengaş ötkazildi. 1998 y. 19 fev. da Özbekiston, Qirğiziston, Xitoy hukumatlari örtasida T. — A. — Ö. — Q. a.y.da xalqaro avtomobil transporta qatnovi töğrisida bitim imzolanib, yöl qurilişi boşlandi.
Avtomobil yölidagi yillik urtaça transport qatnovi jadalligi yölning turli uçastkalarida turliça: Özbekiston xududida Toşkent — Öş oraliğida 10000—19000 avtomobilĞ kun; Öş—Saritoş oraliğida 3000— 4000 avtomobilĞkun; Ergaştom — Qaşqar oraliğida 500—5000 avtomobil/kun (2004). Yölning Toşkentdan Qirğizistonning Öş ş.gaça bölgan qismi (A373) asfaltbeton töşamali, 292 km —I toifali, 116 km —II toifali. Yölning Öş ş.dan Saritoş şaharçasigaça bölgan qismi (M41) 184 km asfaltbeton va qora töşamali, II — III toifali. Saritoş şaharçasidan — Ergaştom ovuligaça bölgan qismi davlat ahamiyatidagi yöl bölib 78 km ni taşkil qiladi, qora şağal töşamali, IV toifaga kiradi.
Yölning XXR hududidagi 260 km li qismi III —IV toifali, xalqaro ahamiyatli, asfaltbeton töşamali.
Tohirjon Mirzayev.
Q.: Kamçiq dovoni
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШКЕНТ-АНДИЖОН-ЎШҚАШҚАР АВТОМОБИЛЬ ЙЎЛИ - халқаро аҳамиятли йўл, умумий уз. 940 км. Ўзбекистон (408 км), Қирғизистон (272 км), Хитой (260 км) ҳудудларидан ўтади. Йўлда денгиз сатҳидан турлича баландликда бўлган 6 та довон бор. Шундан Ўзбекистонда Камчиқ (денгиз сатҳидан 2268 м) ва Резак (2254 м) довонларида туннеллар қурилган (қ. Камчиқ довони). Қирғизистон ҳудудида Чайирчиқ (2406 м), Толдиқ (3645 м), Таунмурун (3536 м) довонлари оша ўтилади. Қадимда Буюк ипак мулининг асосий йўналишларидан бири ҳисобланган карвон йўли бўлган. 20-а.нинг 30-й.ларида илк бор муҳандислик иншооти кўринишида, уни кесиб ўтувчи дарё ва сойларга кўприк ва қувурлар қурилиб, ер пойининг кенглигини 8 м га етказиб, қатнов қисмига шағалтош қоплама ётқизилган ва бутун йўл йўналиши бўйлаб йўлни сақлаш хизмати ташкил қилинган, шу даврдан бошлаб халқаро аҳамиятли автомобиль йўлига айланди.
1960—70-й.лар оралиғида йўлдаги транспорт қатновининг ортиб бораётганлиги ҳисобга олиниб, йўлнинг параметрлари (кенглиги) III—IV тоифага (10—12 м)га келтирилиб, тегишли зарурий қисмларига асфальтбетон ва қора тўшамалар ётқизилиб, қайта таъмирланган.
20-а. охирига келиб йўлнинг халқаро аҳамияти кучайди. 1997 й. 24—28 апр. да Тошкент ш.да 18 мамлакат иштирокида йўлни таъмирлаш, ундан фойдаланиш ва шу йўналишда т.й. куриш масалаларига бағишланган халқаро кенгаш ўтказилди. 1998 й. 19 фев. да Ўзбекистон, Қирғизистон, Хитой ҳукуматлари ўртасида Т. — А. — Ў. — Қ. а.й.да халқаро автомобиль транспорта қатнови тўғрисида битим имзоланиб, йўл қурилиши бошланди.
Автомобиль йўлидаги йиллик уртача транспорт қатнови жадаллиги йўлнинг турли участкаларида турлича: Ўзбекистон худудида Тошкент — Ўш оралиғида 10000—19000 автомобильҒ кун; Ўш—Саритош оралиғида 3000— 4000 автомобильҒкун; Эргаштом — Қашқар оралиғида 500—5000 автомобиль/кун (2004). Йўлнинг Тошкентдан Қирғизистоннинг Ўш ш.гача бўлган қисми (А373) асфальтбетон тўшамали, 292 км —I тоифали, 116 км —II тоифали. Йўлнинг Ўш ш.дан Саритош шаҳарчасигача бўлган қисми (М41) 184 км асфальтбетон ва қора тўшамали, II — III тоифали. Саритош шаҳарчасидан — Эргаштом овулигача бўлган қисми давлат аҳамиятидаги йўл бўлиб 78 км ни ташкил қилади, қора шағал тўшамали, IV тоифага киради.
Йўлнинг ХХР ҳудудидаги 260 км ли қисми III —IV тоифали, халқаро аҳамиятли, асфальтбетон тўшамали.
Тоҳиржон Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.