Toşkent mineral suvi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 566–567-b. — ziyouz.com
Toşkent mineral suvi - Toşkent atrofi artezian havzasiga mansub, maxsus xossa va komponentlarga ega bölgan mineral suv. Yuqori bör — senoman yarusidagi gravelit va qumtoş qatlamlarida joylaşgan. Dastlab 1948 y. Eşonkörgon strukturasi (Qozoğistonning Jan. Qozoğiston viloyati, Sarioğoç ş.)da topilgan. Toşkent ş. atrofidagi senoman yarusida önlab burği quduti kovlangan. Bu quduqlardan suv bosim ostida çiqib, ular fontan rejimida 1,35 lĞsek.dan 10,6 lĞ sek. debit bilan işlagan. T.m.s. 1100 m dan 2345 m gaça bölgan gorizontda topilgan. Bu azotişqorli issiq suv bölib, 0,6—1,14 g/l minerallanişga ega. Suvning joylaşiş çuqurligiga qarab, trasi 36° dan 7 G gaça. Tarkibi gidrokarbonatnatriyli, sulfatgidrokarbonatnatriyli, ba'zan xloridsulfatgidrokarbonatnatriyli bölib, unda radon konsentratsiyasi 4—9» eman, ba'zi mikroelementlar (Si, Al, Fe, Ti, Mo, V) ham mavjud. Geliyargon metodi bilan aniqlanişiça, T.m.s.ning yoşi 60 mingdan 3,5 mln. yilgaça. T.m.s.da geliy 0,2—1,6, argon 0,5—1,7, CO2 1,2— 1,3 hajmli foizlarda erigan. Suv tarkibida (4,8—8,12) Yu6 g/l uran, (1,49,9) Yu12 g/l radiy; gazlardan 89,6% erigan azot, 12—18,6% kislorod, 0,5—8,9 karbonat angidrit bor. Suvning umumiy qattikligi 7,2— 8,2. Şifobaxş omillari — yukrri traliligi, tarkibi kremniy kislota (30—40 mg/l)ga boyligidir. T.m.s. hoz. vaqtda Tibbiy tiklaş va fizioterapiya ilmiy tadqiqot institutö va bir qança fizioterapevtik şifoxonalar: «Çinobod», «Turon», «Botanika», «Çatqol», va b.da foydalaniladi. Mineral suv tayançharakat organlari, nerv sistemasi, ginekologik, ekzema, neyrodermit, oşqozoniçak kasalliklarini davolaşda qöllanadi. Undan taşkari, 1952 y.dan «Toşkent mineral suvi» şifobaxş içimlik suvi sifatida iste'mol qilinadi. T.m.sdan köplab foydalaniş oqibatida burği quduklaridan suvning tabiiy bosim ostida çiqişi (1 lĞsek, yoki undan kam) keskin kamayib, pyezometrik sathning muntazam ravişda pasayişi kuzatilmoqda. Şuning uçun, T.m.s. kat'iy nazorat ostida — balneologik maqsadlarda hamda idişlarga quyilib içimlik suvi sifatida işlatilişi lozim.
Ad..Sultanxodjayev A. N., Stoynov T. F., Osnovniye tipi mestorojdeniy mineralnix vod, T., 1974.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШКЕНТ МИНЕРАЛ СУВИ - Тошкент атрофи артезиан ҳавзасига мансуб, махсус хосса ва компонентларга эга бўлган минерал сув. Юқори бўр — сеноман ярусидаги гравелит ва қумтош қатламларида жойлашган. Дастлаб 1948 й. Эшонкўргон структураси (Қозоғистоннинг Жан. Қозоғистон вилояти, Сариоғоч ш.)да топилган. Тошкент ш. атрофидаги сеноман ярусида ўнлаб бурғи қудути ковланган. Бу қудуқлардан сув босим остида чиқиб, улар фонтан режимида 1,35 лҒсек.дан 10,6 лҒ сек. дебит билан ишлаган. Т.м.с. 1100 м дан 2345 м гача бўлган горизонтда топилган. Бу азотишқорли иссиқ сув бўлиб, 0,6—1,14 г/л минералланишга эга. Сувнинг жойлашиш чуқурлигига қараб, траси 36° дан 7 Г гача. Таркиби гидрокарбонатнатрийли, сульфатгидрокарбонатнатрийли, баъзан хлоридсульфатгидрокарбонатнатрийли бўлиб, унда радон концентрацияси 4—9» эман, баъзи микроэлементлар (Si, Al, Fe, Ti, Mo, V) ҳам мавжуд. Гелийаргон методи билан аниқланишича, Т.м.с.нинг ёши 60 мингдан 3,5 млн. йилгача. Т.м.с.да гелий 0,2—1,6, аргон 0,5—1,7, СО2 1,2— 1,3 ҳажмли фоизларда эриган. Сув таркибида (4,8—8,12) Ю6 г/л уран, (1,49,9) Ю12 г/л радий; газлардан 89,6% эриган азот, 12—18,6% кислород, 0,5—8,9 карбонат ангидрит бор. Сувнинг умумий қаттиклиги 7,2— 8,2. Шифобахш омиллари — юкрри тралилиги, таркиби кремний кислота (30—40 мг/л)га бойлигидир. Т.м.с. ҳоз. вақтда Тиббий тиклаш ва физиотерапия илмий тадқиқот институтў ва бир қанча физиотерапевтик шифохоналар: «Чинобод», «Турон», «Ботаника», «Чатқол», ва б.да фойдаланилади. Минерал сув таянчҳаракат органлари, нерв системаси, гинекологик, экзема, нейродермит, ошқозоничак касалликларини даволашда қўлланади. Ундан ташкари, 1952 й.дан «Тошкент минерал суви» шифобахш ичимлик суви сифатида истеъмол қилинади. Т.м.сдан кўплаб фойдаланиш оқибатида бурғи қудукларидан сувнинг табиий босим остида чиқиши (1 лҒсек, ёки ундан кам) кескин камайиб, пьезометрик сатҳнинг мунтазам равишда пасайиши кузатилмоқда. Шунинг учун, Т.м.с. катъий назорат остида — бальнеологик мақсадларда ҳамда идишларга қуйилиб ичимлик суви сифатида ишлатилиши лозим.
Ад..Султанходжаев А. Н., Стойнов Т. Ф., Основные типы месторождений минеральных вод, Т., 1974.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.