Toşkent tumani

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 573–574-b. — ziyouz.com

Toşkent tumani - Toşkent viloyatidagi tuman. 1975 y. 25 noyab.da taşkil qilingan. Şim.dan Qozoğiston, şarqdan Qibray tumani, jan.dan Toşkent ş., ğarbdan Zangiota tumani bilan çegaradoş. Mayd. 0,16 ming km2. Axoliyey 133,1 ming kişi (2004). Tumanda 1 şahar (Keles), 9 qişloq fuqarolari yiğini (Guliston, Kökterak, Köksaroy, Masalboy, Çoştepa, Çuvalaçi, Yunusobod, Qizğaddoq, Hasanboy) bor. Markazi — Keles ş.

Tabiati. Tuman hududi Çirçiq va Keles daryolari vodiysida joylaşgan. Relyefi, asosan, pastbaland tekislikdan iborat. Iklimi kontinental. Yillik örtaça tra 13,3°. Yanv.ning örtaça trasi —0,9°, —1,1°, eng past tra —29°. Iyulning örtaça trasi 26,7°, eng yuqori tra 42°. Yillik yoğin 370—390 mm, asosan, qişning 2yarmi va bahorda yoğadi. Vegetatsiya davri 235 kun. Foydali qazilmalardan ötga çidamli gil, şağal, qum va issiq mineral suv buloqlari bor. Ekinlarni suğorişda Keles daryosi va Zaxariq hamda Bözsuv kanallaridan foydalaniladi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, qozoq, rus, tatar, qirğiz, koreys, uyğur va b. ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 832 kişi. Aholining 24,4% sanoat korxonalarida işlaydi.

Xöjaligi. Q.x., asosan, çorvaçilik, sabzavotçilik va boğdorçilik hamda tokçilik yaxşi rivojlangan. Pillaçilik bilan ham şuğullaniladi. T. t. sanoati q. x. mahsulotlarini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Junni kanta işlaş fkasi (Keles), ğişt zdi, quriliş materiallari, oziq-ovqat i. ç. korxonalari va b. dan iborat.

Tumandagi jami korxonalarning yarmisini xususiy korxona va firmalar, mas'uliyati çeklangan jamiyatlar, qöşma va jamoa korxonalari va b. taşkil etadi. «KelesJun» fkasi, «ASTRA FARJM» korxonasi, «GANJBAYJON» — ÖzbekistonTurkiya qöşma korxonalari, sutni qayta işlaş, ÖzbekistonÇexiya nasos işlab çiqariş., ÖzbekistonTurkiya mebel i. ç. korxonalari samarali faoliyat kursatmoqdalar. Ixtisoslaşgan bozorlari bor.

T.t. da 12 şirkat, 72 fermer, 80 dehqon xöjaliklari mavjud. Q.x. yerlari umumiy ekin mayd. 6169 ga, şundan 2630 gektar yerga buğdoy, 1490 ga yerga kartoşka, sabzavot, 1814 gektar yerga ozuqa ekinlari ekiladi. 1206 ga yer tokzor, 90 ga yer örmon va manzarali daraxtlar bilan band.

Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 13,3 ming qoramol, 5,2 ming qöy va eçki boqiladi, 3 parrandaçilik fermasi bor. Şreder nomidagi boğdorçilik, tokçilik va vinoçilik i.t. instituti, örmon xöjaligi i. t. instituti tasarrufidagi tajriba i. ç. xöjaligida örmon bilan qoplangan yerlar 86,14 ga. 22 xil köçat turlari yetiştiriladi. Tumanda 20 ta yönalişda avtobus qatnaydi. Avtobus yöllari 146 km, içki xöjalik yöllari 417 km, t. y. esa 12 km. (Toşkent—Moskva t.y.).

31 maktabda 31 ming öquvçi ta'lim oladi (2004). 35 kutubxona, 2 madaniyat uyi, 30 ta klub muassasasi, «Akvapark» bor. 3 stadion, suv havzasi, 3 tennis korti, 31 sport zali, 52 futbol, 45 basketbol, 25 qöl töpi, 36 futbol maydonlari mavjud. 4,6 ming bola sportning 15 turi bilan, 12,9 ming kişi ommaviy sport turi bilan şuğullanadilar.

T.t. da 5 kasalxona (440 örin), 12 kişloq vraçlik punkti, 5 poliklinika va b. tibbiy muassasalarda 276 vraç xizmat körsatadi. Mustaqillik yillarida markaziy poliklinika, stomatologiya poliklinikasi, tuman markaziy tuğruqxonasi (130 örin) va yana bir qança qişloq vraçlik punktlari qurilib, foydalanişga topşirildi. Tumandagi 60 maxallaning xar biri öz guzariga ega. «Alişer Navoiy», «Şamsiobod» va «Ğiştköprik» mahallalari Respublika miqyosidagi körik tanlovi golibi hisoblanadi.

1977 y.dan «Istiklol nuri» tuman gaz.si çop etiladi (adadi 6000 ga yaqin).

Erkin Ğulomov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТОШКЕНТ ТУМАНИ - Тошкент вилоятидаги туман. 1975 й. 25 нояб.да ташкил қилинган. Шим.дан Қозоғистон, шарқдан Қибрай тумани, жан.дан Тошкент ш., ғарбдан Зангиота тумани билан чегарадош. Майд. 0,16 минг км2. Ахолией 133,1 минг киши (2004). Туманда 1 шаҳар (Келес), 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Гулистон, Кўктерак, Кўксарой, Масалбой, Чоштепа, Чувалачи, Юнусобод, Қизғаддоқ, Ҳасанбой) бор. Маркази — Келес ш.

Табиати. Туман ҳудуди Чирчиқ ва Келес дарёлари водийсида жойлашган. Рельефи, асосан, пастбаланд текисликдан иборат. Иклими континентал. Йиллик ўртача тра 13,3°. Янв.нинг ўртача траси —0,9°, —1,1°, энг паст тра —29°. Июлнинг ўртача траси 26,7°, энг юқори тра 42°. Йиллик ёғин 370—390 мм, асосан, қишнинг 2ярми ва баҳорда ёғади. Вегетация даври 235 кун. Фойдали қазилмалардан ўтга чидамли гил, шағал, қум ва иссиқ минерал сув булоқлари бор. Экинларни суғоришда Келес дарёси ва Захариқ ҳамда Бўзсув каналларидан фойдаланилади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, қозоқ, рус, татар, қирғиз, корейс, уйғур ва б. ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 832 киши. Аҳолининг 24,4% саноат корхоналарида ишлайди.

Хўжалиги. Қ.х., асосан, чорвачилик, сабзавотчилик ва боғдорчилик ҳамда токчилик яхши ривожланган. Пиллачилик билан ҳам шуғулланилади. Т. т. саноати қ. х. маҳсулотларини қайта ишлашга ихтисослашган. Жунни канта ишлаш фкаси (Келес), ғишт зди, қурилиш материаллари, озиқ-овқат и. ч. корхоналари ва б. дан иборат.

Тумандаги жами корхоналарнинг ярмисини хусусий корхона ва фирмалар, масъулияти чекланган жамиятлар, қўшма ва жамоа корхоналари ва б. ташкил этади. «КелесЖун» фкаси, «ASTRA FARJM» корхонаси, «GANJBAYJON» — ЎзбекистонТуркия қўшма корхоналари, сутни қайта ишлаш, ЎзбекистонЧехия насос ишлаб чиқариш., ЎзбекистонТуркия мебель и. ч. корхоналари самарали фаолият курсатмоқдалар. Ихтисослашган бозорлари бор.

Т.т. да 12 ширкат, 72 фермер, 80 деҳқон хўжаликлари мавжуд. Қ.х. ерлари умумий экин майд. 6169 га, шундан 2630 гектар ерга буғдой, 1490 га ерга картошка, сабзавот, 1814 гектар ерга озуқа экинлари экилади. 1206 га ер токзор, 90 га ер ўрмон ва манзарали дарахтлар билан банд.

Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 13,3 минг қорамол, 5,2 минг қўй ва эчки боқилади, 3 паррандачилик фермаси бор. Шредер номидаги боғдорчилик, токчилик ва виночилик и.т. институти, ўрмон хўжалиги и. т. институти тасарруфидаги тажриба и. ч. хўжалигида ўрмон билан қопланган ерлар 86,14 га. 22 хил кўчат турлари етиштирилади. Туманда 20 та йўналишда автобус қатнайди. Автобус йўллари 146 км, ички хўжалик йўллари 417 км, т. й. эса 12 км. (Тошкент—Москва т.й.).

31 мактабда 31 минг ўқувчи таълим олади (2004). 35 кутубхона, 2 маданият уйи, 30 та клуб муассасаси, «Аквапарк» бор. 3 стадион, сув ҳавзаси, 3 теннис корти, 31 спорт зали, 52 футбол, 45 баскетбол, 25 қўл тўпи, 36 футбол майдонлари мавжуд. 4,6 минг бола спортнинг 15 тури билан, 12,9 минг киши оммавий спорт тури билан шуғулланадилар.

Т.т. да 5 касалхона (440 ўрин), 12 кишлоқ врачлик пункти, 5 поликлиника ва б. тиббий муассасаларда 276 врач хизмат кўрсатади. Мустақиллик йилларида марказий поликлиника, стоматология поликлиникаси, туман марказий туғруқхонаси (130 ўрин) ва яна бир қанча қишлоқ врачлик пунктлари қурилиб, фойдаланишга топширилди. Тумандаги 60 махалланинг хар бири ўз гузарига эга. «Алишер Навоий», «Шамсиобод» ва «Ғишткўприк» маҳаллалари Республика миқёсидаги кўрик танлови голиби ҳисобланади.

1977 й.дан «Истиклол нури» туман газ.си чоп этилади (адади 6000 га яқин).

Эркин Ғуломов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.