Toşkömir kumir koni
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 583-b. — ziyouz.com
Toşkömir kumir koni - Qirğiziston Respublikasining Öş viloyatida, Farğona vodiysining şim. da, Norin daryosi böyida joylaşgan. Kon 19-a. oxirlaridan ma'lum bölib, geologik tuzilişi uşa paytda va 20-a. boşlarida urganilgan. T.k.k. 1916 y.da işga tuşirilgan. Konda kumir kazib oliş 1985—95 y.lar mobaynida ança kamaygan. T.k.k. yura davri jinslari qatlamlaridan taşkil topgan. Kömirli qatlamning qalinligi 450—550 m. Unda 4 svita mavjud (quyidan yuqoriga): kumir osti yoki bazal svitasi (kalinligi 40 m gaça), kumirli qatlam (yuqori leyas, 100 m gaça), kumir ustidagi qatlam (dogger, 30—150—200 m), rang barang qatlam (malm, 120—150 m). Kumirli svitada 5 kumirli majmua bulib, ular orasida argillit, alevrolit va qumtoş qatlamlari mavjud. Kömir qatlamining qalinligi 0,6—4,5 m. T. k. k. kömiri çiqindili toşkömir hisoblanadi. Kömirning köp qismidan rangli metallurgiya ktida, Öş va Farğona ş.laridagi issiqlik elektr styalarida, kommunal xöjaliklarda keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШКЎМИР КУМИР КОНИ - Қирғизистон Республикасининг Ўш вилоятида, Фарғона водийсининг шим. да, Норин дарёси бўйида жойлашган. Кон 19-а. охирларидан маълум бўлиб, геологик тузилиши уша пайтда ва 20-а. бошларида урганилган. Т.к.к. 1916 й.да ишга туширилган. Конда кумир казиб олиш 1985—95 й.лар мобайнида анча камайган. Т.к.к. юра даври жинслари қатламларидан ташкил топган. Кўмирли қатламнинг қалинлиги 450—550 м. Унда 4 свита мавжуд (қуйидан юқорига): кумир ости ёки базал свитаси (калинлиги 40 м гача), кумирли қатлам (юқори лейас, 100 м гача), кумир устидаги қатлам (доггер, 30—150—200 м), ранг баранг қатлам (мальм, 120—150 м). Кумирли свитада 5 кумирли мажмуа булиб, улар орасида аргиллит, алевролит ва қумтош қатламлари мавжуд. Кўмир қатламининг қалинлиги 0,6—4,5 м. Т. к. к. кўмири чиқиндили тошкўмир ҳисобланади. Кўмирнинг кўп қисмидан рангли металлургия ктида, Ўш ва Фарғона ш.ларидаги иссиқлик электр стяларида, коммунал хўжаликларда кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.