Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Toşmuhammad Niyozoviç Qori-Niyoziy

    Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 311–312-b. — ziyouz.com

    Qori-Niyoziy Toşmuhammad Niyozoviç (1897.2.9, Xöjand —1970.18.3, Toşkent) — matematik olim, pedagog, jamoat arbobi. Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1939). Özbekiston FA akad. (1943), fizika-mat. fanlari d-ri (1939), prof. (1931). Özbekiston FAning birinçi prezidenti (1943—47). Mehnat Qahramoni (1967). Farğona ş.da yangi tipdagi birinçi özbek maktabini taşkil qilgan (1917), 1920 y.da bu maktab Qöqon ş.dagi dorilmuallimlik ta'lim-tarbiya kursi bilan qöşilib, Farğona viloyat ta'lim-tarbiya texnikumiga aylantirildi va Q.-N. unga direktor qilib tayinlandi.

    Q.-N. Urta Osiyo un-tini tugatgan (1929), şu un-t rektori (1931 — 33), Özbekiston Maorif xalq komissari va ayni paytda Özbekiston XKS huzuridagi Fan qömitasi pre-zidiumi raisi (1937- 38), Toşkent irrigatsiya va mexanizapiyalaş muhandislari in-ti mat. kafedrasi mu~ diri (1939 y.dan). Özbekiston XKS raisi örinbosari (1939—43). ayni vaqtda SSSR FA Özbekiston filiali prezidiumi raisi (1940—43). Özbekiston FA Prezidiumi a'zosi (1947— 62) va fizika-mat. fanlari bölimi raisi (1954—60), «Fan va turmuş» jurnali boş muharriri (1939— 70).

    Q.-N. Özbekiston xalqlarining madaniy hayoti tarixiga doir ilmiy işlar muallifi. Elementar va oliy mat. böyiça özbek tilidagi birnnçi yaarsliklar muallifi. Q.-N.ning «Hayot maktabi» esdaliklar kitobida respublikada fan, maorif va madaniyat taraqqiyoti tarixi öz aksini topgan. Davlat mukofoti (1952) va Beruniy nomidagi Özbekiston davlat mukofoti laureati (1970). Özbekiston Respublikasining «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2002). Özbekiston ped. fanlari i.t. institugi, Toşkentdagi köçalardan biri va 206-maktab uning nomi bilan atalgan.

    As: Astronomiçeskaya şkola Ulugbeka, M.— L. 1950; Tanlangan asarlar. 1—8 t., T.. 1966—70; Razmişleniye o proidennom puti. M., 1970.

    Ad.: Usmonov R., Ustoz va şogirdlar (Qori-Niyoziyning pedagogik faoliyati). T., 1969; Sulton Akbariy, Ustod (Qori-Niyoziy xayotidan lavhalar). T.. 1970; Sodiqov O.. Biografiçeskiye oçerki o deyatelyax obşestvennix nauk Özbekistana, t.1. T.. 1976.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ҚОРИ-НИЁЗИЙ Тошмуҳаммад Ниёзович (1897.2.9, Хўжанд —1970.18.3, Тошкент) — математик олим, педагог, жамоат арбоби. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1939). Ўзбекистон ФА акад. (1943), физика-мат. фанлари д-ри (1939), проф. (1931). Ўзбекистон ФАнинг биринчи президенти (1943—47). Меҳнат Қаҳрамони (1967). Фарғона ш.да янги типдаги биринчи ўзбек мактабини ташкил қилган (1917), 1920 й.да бу мактаб Қўқон ш.даги дорилмуаллимлик таълим-тарбия курси билан қўшилиб, Фарғона вилоят таълим-тарбия техникумига айлантирилди ва Қ.-Н. унга директор қилиб тайинланди.

    Қ.-Н. Урта Осиё ун-тини тугатган (1929), шу ун-т ректори (1931 — 33), Ўзбекистон Маориф халқ комиссари ва айни пайтда Ўзбекистон ХКС ҳузуридаги Фан қўмитаси пре-зидиуми раиси (1937- 38), Тошкент ирригация ва механизапиялаш муҳандислари ин-ти мат. кафедраси му~ дири (1939 й.дан). Ўзбекистон ХКС раиси ўринбосари (1939—43). айни вақтда СССР ФА Ўзбекистон филиали президиуми раиси (1940—43). Ўзбекистон ФА Президиуми аъзоси (1947— 62) ва физика-мат. фанлари бўлими раиси (1954—60), «Фан ва турмуш» журнали бош муҳаррири (1939— 70).

    Қ.-Н. Ўзбекистон халқларининг маданий ҳаёти тарихига доир илмий ишлар муаллифи. Элементар ва олий мат. бўйича ўзбек тилидаги бирннчи яарсликлар муаллифи. Қ.-Н.нинг «Ҳаёт мактаби» эсдаликлар китобида республикада фан, маориф ва маданият тараққиёти тарихи ўз аксини топган. Давлат мукофоти (1952) ва Беруний номидаги Ўзбекистон давлат мукофоти лауреати (1970). Ўзбекистон Республикасининг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2002). Ўзбекистон пед. фанлари и.т. институги, Тошкентдаги кўчалардан бири ва 206-мактаб унинг номи билан аталган.

    Ас: Астрономическая школа Улугбека, М.— Л. 1950; Танланган асарлар. 1—8 т., Т.. 1966—70; Размышление о проиденном пути. М., 1970.

    Ад.: Усмонов Р., Устоз ва шогирдлар (Қори-Ниёзийнинг педагогик фаолияти). Т., 1969; Султон Акбарий, Устод (Қори-Ниёзий хаётидан лавҳалар). Т.. 1970; Содиқов О.. Биографические очерки о деятелях обшественных наук Ўзбекистана, т.1. Т.. 1976.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.