Toşquduq qumligi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 594-b. — ziyouz.com
Toşquduq qumligi — Qizilqumning şim.ğarbiy qismidagi qumlik. Ğarb va şim.ğarbdan Amudaryo deltasi bilan çegaradoş, jan. ğarbda Tabaqum kumligi, şarq va jan.da Kizilqumning b. qumliklari bilan tutaşgan. T.q. ğarbdan şarqqa 38—40 km, şim.dan jan.ga 15— 17 km ga çözilgan. Balandligi ğarbiy qismida 70—75 m, şarqida 138 m gaça. Şim. va şim.ğarb tomon pasayadi. T. q.da eol relyef şakllaridan qum marzalari, döng qumlar, barxanlar, közanak qumlar tarqalgan, kum marzalari va döng qumlar ösimliklar bilan mustahkamlangan. Barxanlar köpinça quduqpar atrofida uçraydi. Şim. qismida taqirlar, jan.şarqiy qismida şörxoklar (Ulkan Qoraşör) tarqalgan. Iklimi keskin kontinental, qişi sovuq, yozi issiq (tra 44° gaça kötariladi). Yoğingarçilik kam (70—100 mm). Surqönğir qumli taqir tuproqlar hosil bölgan. Qumlikda çölga xos kserofit, psammofit va efemer ösimliklar (oq saksovul, juzğun, quyonsuyak, qum akatsiyasi, qandim, selin, şuvoq va b.) ösadi. Quduqlar (Toşquduq, Oltinqum, Qönğirtepa, Qoşquduq, Saksovulquduq va b.) bor. Hududi yaylov sifatida foydalaniladi.
Murod Mamatqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШҚУДУҚ ҚУМЛИГИ — Қизилқумнинг шим.ғарбий қисмидаги қумлик. Ғарб ва шим.ғарбдан Амударё дельтаси билан чегарадош, жан. ғарбда Табақум кумлиги, шарқ ва жан.да Кизилқумнинг б. қумликлари билан туташган. Т.қ. ғарбдан шарққа 38—40 км, шим.дан жан.га 15— 17 км га чўзилган. Баландлиги ғарбий қисмида 70—75 м, шарқида 138 м гача. Шим. ва шим.ғарб томон пасаяди. Т. қ.да эол рельеф шаклларидан қум марзалари, дўнг қумлар, барханлар, кўзанак қумлар тарқалган, кум марзалари ва дўнг қумлар ўсимликлар билан мустаҳкамланган. Барханлар кўпинча қудуқпар атрофида учрайди. Шим. қисмида тақирлар, жан.шарқий қисмида шўрхоклар (Улкан Қорашўр) тарқалган. Иклими кескин континентал, қиши совуқ, ёзи иссиқ (тра 44° гача кўтарилади). Ёғингарчилик кам (70—100 мм). Сурқўнғир қумли тақир тупроқлар ҳосил бўлган. Қумликда чўлга хос ксерофит, псаммофит ва эфемер ўсимликлар (оқ саксовул, жузғун, қуёнсуяк, қум акацияси, қандим, селин, шувоқ ва б.) ўсади. Қудуқлар (Тошқудуқ, Олтинқум, Қўнғиртепа, Қошқудуқ, Саксовулқудуқ ва б.) бор. Ҳудуди яйлов сифатида фойдаланилади.
Мурод Маматқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.