Tötilar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 852–853-b. — ziyouz.com
Tötilar (Psittaciformes) — quşlar turkumi. 1 oila, 7 kenja oila va 324 turi ma'lum. Tanasining uz. 9,5 sm dan 1 m gaça, oğirligi 10 g dan 1 kg gaça. T.ning nari va modasi bir xil tusda, köpinça har xil rangli (mas., yaşil, qizil, kök aralaş, kamdankam kora yoki kulrang va b.), tumşuği yöğon, ustki qismi harakatçan; uning yordami bn daraxt şoxlarini çangallab yuradi; qattiq mevalarni çaqadi. Köpçiligida kokil va uzun dumlari bor. Tirnoqlari mustahkam. 1 va 4 barmoklari orqaga qayrilgan. Köpçiligi yaxşi uçadi, ba'zilari (mas., ukki, tugi) uçiş layoqatini yöqotgan. Tropik va subtropik mintaqalarda, ayniqsa, tropik Amerikada keng tarqalgan. Ba'zilari (mas., kakapo) yerda, köpçiligi daraxtda yaşaşga moslaşgan. Uyasini daraxt kovaklariga, toşlar yoriğiga, boşqa hayvonlar uyalariga va b. joylarga yasaydi. 2—8 ta tuxum qöyadi. Tuxumini 2—4 hafta bosadi. Bolalarini 5— 12 hafta uyasida, asosan, ösimlik uruğlari, mevalari, ba'zan haşarotlar va nektar bn oziqlantiradi. Çiroyliligi va ayrim tovuşlarga taqlid qiliş, jumladan sözlarni ifodalaşga örgatiş mumkin bölgani uçun ba'zi T. qafasda boqiladi. 70 dan ortiq turi Tabiatni muhofaza qiliş xalqaro ittifoqining Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎТИЛАР (Psittaciformes) — қушлар туркуми. 1 оила, 7 кенжа оила ва 324 тури маълум. Танасининг уз. 9,5 см дан 1 м гача, оғирлиги 10 г дан 1 кг гача. Т.нинг нари ва модаси бир хил тусда, кўпинча ҳар хил рангли (мас., яшил, қизил, кўк аралаш, камданкам кора ёки кулранг ва б.), тумшуғи йўғон, устки қисми ҳаракатчан; унинг ёрдами бн дарахт шохларини чангаллаб юради; қаттиқ меваларни чақади. Кўпчилигида кокил ва узун думлари бор. Тирноқлари мустаҳкам. 1 ва 4 бармоклари орқага қайрилган. Кўпчилиги яхши учади, баъзилари (мас., укки, туги) учиш лаёқатини йўқотган. Тропик ва субтропик минтақаларда, айниқса, тропик Америкада кенг тарқалган. Баъзилари (мас., какапо) ерда, кўпчилиги дарахтда яшашга мослашган. Уясини дарахт ковакларига, тошлар ёриғига, бошқа ҳайвонлар уяларига ва б. жойларга ясайди. 2—8 та тухум қўяди. Тухумини 2—4 ҳафта босади. Болаларини 5— 12 ҳафта уясида, асосан, ўсимлик уруғлари, мевалари, баъзан ҳашаротлар ва нектар бн озиқлантиради. Чиройлилиги ва айрим товушларга тақлид қилиш, жумладан сўзларни ифодалашга ўргатиш мумкин бўлгани учун баъзи Т. қафасда боқилади. 70 дан ортиқ тури Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқининг Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.