Tovlamaçilik
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 433–434-b. — ziyouz.com
Tovlamaçilik — mulkiy jinoyatlardan biri. Özbekiston jinoyat huquqiga köra, T. jabrlanuvçi yoki uning yaqin kişilariga zörlik işlatiş, mulkka şikayet yetkaziş yoki uni nobud qiliş, yoxud jabrlanuvçi uçun sir saklanişi lozim bölgan ma'lumotlarni oşkor qiliş bilan qörqitib özgadan mulkni yoki mulkiy huquqni topşirişni, mulkiy manfaatlar berişni yoxud mulkiy yösindagi harakatlar sodir etişni talab qiliş yoxud jabrlanuvçini öz mulki yoki mulkka bölgan huquqini berişga majbur qiladigan şaroitga solib qöyiş demakdir. T.da fakdt moddiy boyliklargina emas, balki mulkiy maqomdagi hujjatlar, qarz (tilxat), merosdan voz keçiş töğrisidagi hujjat, moddiy boyliklarni oliş uçun işonç qoğozi, sanatoriylarga yöllanma va h.k. ham tajovuz buyumi bölişi mumkin. T. jinoyati tamagirlik motivi bilan sodir kilinadi. T.da mulk zörlik işlatilib tortib olinmaydi, balki uning egasi tomonidan öz ixtiyori bilan beriladi. Şuningdek, T.da jabrlanuvçiga nisbatan qöllaniladigan döqpöpisa, agar jabrlanuvçi tovlamaçining talabini bajarmasa, keyinçalik amalga oşirilişi nazarda tutiladi. Köpgina hollarda T. şantaj, reket nomi bilan ham ataladi. Lekin şantaj ham, reket ham T.dan farq qiladi. Şantaj—şaxsiy şarmanda qiladigan ma'lumotlarni oşkor etiş bilan qörqitib, biron bir harakatni sodir ettiriş bölsa, reket bir neça şaxslar tomonidan döq qiliş, zörlik işlatiş va körqitiş orqali amalga oşiriladigan qilmişdir. T. uçun Özbekiston Respublikasi JKning 165moddasida jinoiy javobgarlik belgilangan.
Mirzayusuf Rustamboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОВЛАМАЧИЛИК — мулкий жиноятлардан бири. Ўзбекистон жиноят ҳуқуқига кўра, Т. жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш, мулкка шикает етказиш ёки уни нобуд қилиш, ёхуд жабрланувчи учун сир сакланиши лозим бўлган маълумотларни ошкор қилиш билан қўрқитиб ўзгадан мулкни ёки мулкий ҳуқуқни топширишни, мулкий манфаатлар беришни ёхуд мулкий йўсиндаги ҳаракатлар содир этишни талаб қилиш ёхуд жабрланувчини ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўйиш демакдир. Т.да факдт моддий бойликларгина эмас, балки мулкий мақомдаги ҳужжатлар, қарз (тилхат), меросдан воз кечиш тўғрисидаги ҳужжат, моддий бойликларни олиш учун ишонч қоғози, санаторийларга йўлланма ва ҳ.к. ҳам тажовуз буюми бўлиши мумкин. Т. жинояти тамагирлик мотиви билан содир килинади. Т.да мулк зўрлик ишлатилиб тортиб олинмайди, балки унинг эгаси томонидан ўз ихтиёри билан берилади. Шунингдек, Т.да жабрланувчига нисбатан қўлланиладиган дўқпўписа, агар жабрланувчи товламачининг талабини бажармаса, кейинчалик амалга оширилиши назарда тутилади. Кўпгина ҳолларда Т. шантаж, рэкет номи билан ҳам аталади. Лекин шантаж ҳам, рэкет ҳам Т.дан фарқ қилади. Шантаж—шахсий шарманда қиладиган маълумотларни ошкор этиш билан қўрқитиб, бирон бир ҳаракатни содир эттириш бўлса, рэкет бир неча шахслар томонидан дўқ қилиш, зўрлик ишлатиш ва кўрқитиш орқали амалга ошириладиган қилмишдир. Т. учун Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 165моддасида жиноий жавобгарлик белгиланган.
Мирзаюсуф Рустамбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.