Tovuş tezligi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438-b. — ziyouz.com
Tovuş tezligi - tovuş tölqinining belgilangan biror fazasining tarqaliş tezligi. T.t. muayyan taşqi şaroitda mazkur modda uçun özgarmas bölib, tölqinning çastotasi va amplitudasiga boğliq emas. Gazlarda t-ra va bosim ortişi bilan T. t. ortadi, suyukliklarda (suvdan taşqari) esa t-ra ortişi bilan, ya'ni suyultirilganda T.t. kamayadi. Suvda t-ra oşişi (74° gaça) bilan T. t. ham ortadi. t-ra bundan yuqoriga kötarilgan sari T. t. kamaya boradi.
Gaz va suyuqlik aralaşmalarida T. t. undagi komponentlarning konsentratsiyasiga boğliq. Izotrop qattiq jismlarda T. t. moddaning ziçligi va elastiklik moduli bilan aniqlanadi. T. t. qattiq jismlarda suyukliklardagidan, suyuqliklarda esa gazlardagidan katga. Mas., T. t. 20° da havoda 331 m/s ga, suvda 1450 m/s ga, pölatda 5000 m/s ga teng.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОВУШ ТЕЗЛИГИ - товуш тўлқинининг белгиланган бирор фазасининг тарқалиш тезлиги. Т.т. муайян ташқи шароитда мазкур модда учун ўзгармас бўлиб, тўлқиннинг частотаси ва амплитудасига боғлиқ эмас. Газларда т-ра ва босим ортиши билан Т. т. ортади, суюкликларда (сувдан ташқари) эса т-ра ортиши билан, яъни суюлтирилганда Т.т. камаяди. Сувда т-ра ошиши (74° гача) билан Т. т. ҳам ортади. т-ра бундан юқорига кўтарилган сари Т. т. камая боради.
Газ ва суюқлик аралашмаларида Т. т. ундаги компонентларнинг концентрациясига боғлиқ. Изотроп қаттиқ жисмларда Т. т. модданинг зичлиги ва эластиклик модули билан аниқланади. Т. т. қаттиқ жисмларда суюкликлардагидан, суюқликларда эса газлардагидан катга. Мас., Т. т. 20° да ҳавода 331 м/с га, сувда 1450 м/с га, пўлатда 5000 м/с га тенг.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.