Tovuş yutilişi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438-b. — ziyouz.com
Tovuş yutilişi - tovuş tölqini energiyasining boşqa tur energiyalarga, xususan issiqlik energiyasiga qaytmas ötişi hodisasi; yutiliş koeffitsiyenta a bilan xarakterlanib, sm~' da, ya'ni neper/sm yoki detsibel/m larda ifodalanadi.
Gazlarda T.yu. gaz bosimiga, suyuqliklarda, asosan, yopişqoqlikka boğliq. Qattiq jismlarda T.yu., asosan, muhitning içki işqalanişi va issiqlik ötkazuvçanligi bilan belgilanadi. T.yu. moddaning kristallik holatiga, defekt, aralaşma va dislokatsiyalarning boryökligiga, materialga dastlabki işlov berişga boğliq. Metall va yarimötkazgiçlarda T.yu. dielektriklardan doim katta, çunki tovuşning ötkazuvçanlik elektronlari bilan özaro ta'siri natijasida qöşimça yutiliş böladi.
Muhitda moddalar har xil jinsli bölganda T.yu. ortib ketadi. Turli ğovak va tolali moddalarda T.yu. yuqori bölganligidan ulardan tovuşni pasaytiruvçi va izolyatsiyalovçi vosita sifatida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОВУШ ЮТИЛИШИ - товуш тўлқини энергиясининг бошқа тур энергияларга, хусусан иссиқлик энергиясига қайтмас ўтиши ҳодисаси; ютилиш коэффициента а билан характерланиб, см~’ да, яъни непер/см ёки децибел/м ларда ифодаланади.
Газларда Т.ю. газ босимига, суюқликларда, асосан, ёпишқоқликка боғлиқ. Қаттиқ жисмларда Т.ю., асосан, муҳитнинг ички ишқаланиши ва иссиқлик ўтказувчанлиги билан белгиланади. Т.ю. модданинг кристаллик ҳолатига, дефект, аралашма ва дислокацияларнинг борйўклигига, материалга дастлабки ишлов беришга боғлиқ. Металл ва яримўтказгичларда Т.ю. диэлектриклардан доим катта, чунки товушнинг ўтказувчанлик электронлари билан ўзаро таъсири натижасида қўшимча ютилиш бўлади.
Муҳитда моддалар ҳар хил жинсли бўлганда Т.ю. ортиб кетади. Турли ғовак ва толали моддаларда Т.ю. юқори бўлганлигидан улардан товушни пасайтирувчи ва изоляцияловчи восита сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.