Tovuşqator
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438–439-b. — ziyouz.com
Tovuşqator — muayyan musiqa tizimidagi barça tovuşlarnnj tartiblaşgan majmuasi (mas., lad tovuşlarining izçil tuzilmasi, gamma). Turli musiqa uslublarida T. ahamiyati har xil böladi. Mac, dodekafoniya uslubidagi asarlarda T.dan köra intervallar izçilligining mohiyati balanddir. Oğzaki an'anadagi musika, jumladan, özbek xalq va mumtoz musiqa ijodida T.larning bir neçta tarixiy — uslubiy körinişlari ajratiladi. Mas., mavsum marosim köşiqlarita xos tor (kvartakvinta) hajmdagi T.lar, xalq lirik va raqs qöşiqkuylarda asosiy örin tutgan oktava diapazonidagi T.lar, makom T.lari va b. Ba'zi (yiği, alla, qissaxonlik kabi, kompozitorlik ijodida esa — sonoristika, elektron musika va b. yönalişidagi) musiqa şakllarida muayyan T. tizimi örniga tovuşlarning erkin munosabatlari asosiy örin tutadi.
Ad.: Vaxromeyev V., Muzikaning elementlar nazariyasi, 2naşri (maxsus muharrir T. Ğafurbekov), T., 1980.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОВУШҚАТОР — муайян мусиқа тизимидаги барча товушларннж тартиблашган мажмуаси (мас., лад товушларининг изчил тузилмаси, гамма). Турли мусиқа услубларида Т. аҳамияти ҳар хил бўлади. Mac, додекафония услубидаги асарларда Т.дан кўра интерваллар изчиллигининг моҳияти баланддир. Оғзаки анъанадаги мусика, жумладан, ўзбек халқ ва мумтоз мусиқа ижодида Т.ларнинг бир нечта тарихий — услубий кўринишлари ажратилади. Мас., мавсум маросим кўшиқларита хос тор (квартаквинта) ҳажмдаги Т.лар, халқ лирик ва рақс қўшиқкуйларда асосий ўрин тутган октава диапазонидаги Т.лар, маком Т.лари ва б. Баъзи (йиғи, алла, қиссахонлик каби, композиторлик ижодида эса — сонористика, электрон мусика ва б. йўналишидаги) мусиқа шаклларида муайян Т. тизими ўрнига товушларнинг эркин муносабатлари асосий ўрин тутади.
Ад.: Вахромеев В., Музиканинг элементлар назарияси, 2нашри (махсус муҳаррир Т. Ғафурбеков), Т., 1980.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.