Toyloq tumani

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 460–461-b. — ziyouz.com

Toyloq tumani - Samarkand viloyatidagi tuman. 1992 y. 9 apr.da taşkil etilgan. Viloyatning jan.şarqiy qismida. Şim.dan Jomboy va Bulunğur, jan. va şarqdan Urgut, ğarbdan Samarkand tumanlari bilan çegaradoş. Mayd. 0,28 ming km2. Aholisi 134,3 ming kişi (2003). T.da 9 qişloq fuqarolari yiğini (Adas, Boğizağon, Jumabozor, Ğulba, Madaniyat, Soçakibolo, Tepaqişloq, Toyloq, Qörğonça) bor. Markazi — Toyloq qişloği.

Tabiati. Tuman hududi Zarafşon daryosining hoz. davr qayirlari hamda köhna qayir (terrasa)laridan iborat bölib, asosan, tekislik. Zarafşon daryosi keltirgan oqindi (qum, şağaltoş, loyqalar)dan tarkib topgan. Ular ustini 5—10 m qalinlikdagi lyoss yotqiziqlari qoplagan. Tuman hududidan Markaziy magistral, Darğom kanallari va Zarafşon daryosi, Krrasuv soyi oqib ötadi. Tuproği böz, ötloqböz, ötloqbotqoq va allyuvial tuproq. Foydali qazilmalari, asosan, şağaltoş, qum va lyosslardan iborat. Iklimi keskin kontinental. Iyulning örtaça trasi 25,9°, yanv.niki 0,2°. Vegetatsiya davri 215—230 kun oraliğida. Yiliga 320—350 mm yoğin tuşadi.

Tuman hududidagi qayirlarda töqayzorlar mavjud bölib, bu yerda yovvoyi jiyda, tol, qamiş, turanğil ösadi. Tuman hududidagi ekin ekilmagan yerlarda ajriq, yulğun, şuvoq, buğdoyiq, yantoq, yalpizlar uçraydi. Quşlardan mayna, çumçuq, qarğa va b. bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, rus, tatar, koreys va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholi ziçligi 1 km2ga 480 kişi.

Xöjaligi. Tuman xöjaligi, asosan, qişloq xöjaligi. mahsulotlarini yetiştiriş va ularni qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Sanoatida ta'mirlaş, aloqa va aholiga maişiy xizmat körsatiş korxonalari, meva konserva zdlari bor.

T.t.da yirik, örta, kiçik korxonalar hamda mikrofirmalar faoliyat körsatib turibdi. Meva konservalari, non, qandolatçilik va şarob mahsulotlari, salqin içimliklar, quriliş materiallari işlab çiqariladi.

Tumandagi ixtisoslaşgan mikrofirmalar tomonidan aholiga maişiy xizmat körsatiş (avtomobil, muzlatkiç, radio, televizorlarni ta'mirlaş va b.) işlari amalga oşiriladi. 2 ta qöşma korxona, şu jumladan, Uzbekistan— AQŞ «Adas—Agro Invest» (uzumni qayta işlaydi), Özbekiston—Rossiya «TonigriN» (mevani qayta işlaydi) mahalliy xom aşyo asosida işlamoqda.

Q.x.ning yetakçi tarmoği — dehqonçilik. Tumanda 5620 ga yerga ğalla, 1994 ga yerga sabzavot, 307 ga yerga kartoşka, 2697 ga yerga ozuqa ekinlari ekiladi. Köp yillik daraxtzorlar 4686 ga (şundan, boğlar 1446 ga, tokzorlar 2490 ga, tutzorlar 692 ga). Böz yerlar va yaylovlar 2336 ga (2003).

T.t.da 11 şirkat, 482 fermer xöjaligi faoliyat körsatadi. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 63,2 ming qoramol (şu jumladan, 29,4 ming sigir), 18,9 ming qöy va eçki, 70,7 ming parranda, 300 dan ziyod yilqi bokilmoqsa (2003).

2003/04 öquv yilida tumandagi 55 umumiy ta'lim maktabida 40,4 mingdan ziyod öquvçi, «Olimpiya zaxiralari» kollejida 512 talaba ta'lim oldi. 31 kutubxona, madaniyat va istirohat boği mavjud. T.t.da 9 kasalxona, 23 feldşerakuşerlik punkti, 12 qişloq davolaş bölimlari va b. tibbiy muassasalarda 202 vraç işlaydi. 1994 y.dan «Qöşçinor» tuman gaz. çop qilinadi (adadi 2000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТОЙЛОҚ ТУМАНИ - Самарканд вилоятидаги туман. 1992 й. 9 апр.да ташкил этилган. Вилоятнинг жан.шарқий қисмида. Шим.дан Жомбой ва Булунғур, жан. ва шарқдан Ургут, ғарбдан Самарканд туманлари билан чегарадош. Майд. 0,28 минг км2. Аҳолиси 134,3 минг киши (2003). Т.да 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Адас, Боғизағон, Жумабозор, Ғулба, Маданият, Сочакиболо, Тепақишлоқ, Тойлоқ, Қўрғонча) бор. Маркази — Тойлоқ қишлоғи.

Табиати. Туман ҳудуди Зарафшон дарёсининг ҳоз. давр қайирлари ҳамда кўҳна қайир (терраса)ларидан иборат бўлиб, асосан, текислик. Зарафшон дарёси келтирган оқинди (қум, шағалтош, лойқалар)дан таркиб топган. Улар устини 5—10 м қалинликдаги лёсс ётқизиқлари қоплаган. Туман ҳудудидан Марказий магистрал, Дарғом каналлари ва Зарафшон дарёси, Кррасув сойи оқиб ўтади. Тупроғи бўз, ўтлоқбўз, ўтлоқботқоқ ва аллювиал тупроқ. Фойдали қазилмалари, асосан, шағалтош, қум ва лёсслардан иборат. Иклими кескин континентал. Июлнинг ўртача траси 25,9°, янв.ники 0,2°. Вегетация даври 215—230 кун оралиғида. Йилига 320—350 мм ёғин тушади.

Туман ҳудудидаги қайирларда тўқайзорлар мавжуд бўлиб, бу ерда ёввойи жийда, тол, қамиш, туранғил ўсади. Туман ҳудудидаги экин экилмаган ерларда ажриқ, юлғун, шувоқ, буғдойиқ, янтоқ, ялпизлар учрайди. Қушлардан майна, чумчуқ, қарға ва б. бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, рус, татар, корейс ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳоли зичлиги 1 км2га 480 киши.

Хўжалиги. Туман хўжалиги, асосан, қишлоқ хўжалиги. маҳсулотларини етиштириш ва уларни қайта ишлашга ихтисослашган. Саноатида таъмирлаш, алоқа ва аҳолига маиший хизмат кўрсатиш корхоналари, мева консерва здлари бор.

Т.т.да йирик, ўрта, кичик корхоналар ҳамда микрофирмалар фаолият кўрсатиб турибди. Мева консервалари, нон, қандолатчилик ва шароб маҳсулотлари, салқин ичимликлар, қурилиш материаллари ишлаб чиқарилади.

Тумандаги ихтисослашган микрофирмалар томонидан аҳолига маиший хизмат кўрсатиш (автомобиль, музлаткич, радио, телевизорларни таъмирлаш ва б.) ишлари амалга оширилади. 2 та қўшма корхона, шу жумладан, Узбекистан— АҚШ «Адас—Агро Инвест» (узумни қайта ишлайди), Ўзбекистон—Россия «ТонигриН» (мевани қайта ишлайди) маҳаллий хом ашё асосида ишламоқда.

Қ.х.нинг етакчи тармоғи — деҳқончилик. Туманда 5620 га ерга ғалла, 1994 га ерга сабзавот, 307 га ерга картошка, 2697 га ерга озуқа экинлари экилади. Кўп йиллик дарахтзорлар 4686 га (шундан, боғлар 1446 га, токзорлар 2490 га, тутзорлар 692 га). Бўз ерлар ва яйловлар 2336 га (2003).

Т.т.да 11 ширкат, 482 фермер хўжалиги фаолият кўрсатади. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 63,2 минг қорамол (шу жумладан, 29,4 минг сигир), 18,9 минг қўй ва эчки, 70,7 минг парранда, 300 дан зиёд йилқи бокилмоқца (2003).

2003/04 ўқув йилида тумандаги 55 умумий таълим мактабида 40,4 мингдан зиёд ўқувчи, «Олимпия захиралари» коллежида 512 талаба таълим олди. 31 кутубхона, маданият ва истироҳат боғи мавжуд. Т.т.да 9 касалхона, 23 фельдшеракушерлик пункти, 12 қишлоқ даволаш бўлимлари ва б. тиббий муассасаларда 202 врач ишлайди. 1994 й.дан «Қўшчинор» туман газ. чоп қилинади (адади 2000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.