Tozaboğyop madaniyati
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 459-b. — ziyouz.com
Tozaboğyop madaniyati - Xorazmdagi jez davriga oid arxeologik madaniyat (mil. av. 2ming yillik örtalari va 2yarmi). Tozaboğyop kanali nomi bilan atalgan. 1938 y. S.P.Tolstov uşbu kanal yaqinidan bu madaniyatga oid manzilgoxlarni topgan. Keyinçalik Ya.Ğulomov, M.A.Itina, A.Asqarovlar örgangan. T.m. Jan. Orolböyi hududida mahalliy (Suvyorgan madaniyati aholisi) va Jan. Uraloldidan kelgan (yoğoçband madaniyati va Andronovo madaniyati aholisi) qabilalar aralaşuvidan şakllangan. Kelgindi qabilalar ta'siri antropologik tiplarda (mas., Kökça—3) va tozaboğyopliklarning moddiy madaniyatida közga taşlanadi. Ular tomi qamiş bilan yopilgan kulba va yertulalarda yaşaganlar. T.m. Amudaryo deltasi, Quyi Zarafşon va Qayroqqum çöl zonasida tarqalgan. Bu xududlardan yuzlab makon va 10 ga yaqin qabriston aniqlangan. Asosiy maşğulotlari — suğorma dehqonçilik va xonaki çorvaçilik, mehnat va xarbiy qurolaslahalar jezdan, ba'zan toşdan yasalgan. Oybolta quyiş uçun tayyorlangan qoliplar topilgan. Tuvaksimon sopol idişlarning tagi yassi, qölda yasalgan, öyma va qolipli geometrik naqş berilgan. T.m. kişilari uruğçilik jamiyatida yaşaganlar, matriarxat an'analari saqlangan.
Ad.: Tolstov SP., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОЗАБОҒЁП МАДАНИЯТИ - Хоразмдаги жез даврига оид археологик маданият (мил. ав. 2минг йиллик ўрталари ва 2ярми). Тозабоғёп канали номи билан аталган. 1938 й. С.П.Толстов ушбу канал яқинидан бу маданиятга оид манзилгохларни топган. Кейинчалик Я.Ғуломов, М.А.Итина, А.Асқаровлар ўрганган. Т.м. Жан. Оролбўйи ҳудудида маҳаллий (Сувёрган маданияти аҳолиси) ва Жан. Уралолдидан келган (ёғочбанд маданияти ва Андроново маданияти аҳолиси) қабилалар аралашувидан шаклланган. Келгинди қабилалар таъсири антропологик типларда (мас., Кўкча—3) ва тозабоғёпликларнинг моддий маданиятида кўзга ташланади. Улар томи қамиш билан ёпилган кулба ва ертулаларда яшаганлар. Т.м. Амударё дельтаси, Қуйи Зарафшон ва Қайроққум чўл зонасида тарқалган. Бу худудлардан юзлаб макон ва 10 га яқин қабристон аниқланган. Асосий машғулотлари — суғорма деҳқончилик ва хонаки чорвачилик, меҳнат ва харбий қуроласлаҳалар жездан, баъзан тошдан ясалган. Ойболта қуйиш учун тайёрланган қолиплар топилган. Туваксимон сопол идишларнинг таги ясси, қўлда ясалган, ўйма ва қолипли геометрик нақш берилган. Т.м. кишилари уруғчилик жамиятида яшаганлар, матриархат анъаналари сақланган.
Ад.: Толстов СП., По древним дельтам Окса и Яксарта, М., 1962.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.