Translyatsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 628–629-b. — ziyouz.com
Translyatsiya (lot. translatio — uzatiş) — 1) voqea yuz berayotgan joy (teatr, konsert zali, stadion, bayram marosimlari)dan radioeşittiriş va telekörsatuvlarni studiyadan taşqarida bevosita eşittiriş yoki körsatiş, şuningdek, boşqa şaharlardan xalqaro aloqa liniyalari böyiça keladigan dasturlarni mahalliy radiostansiya yoki telestansiyadan uzatiş. Radio T.da voqea yuz berayotgan joyga mikrofon örnatiladi, undan kelayotgan radiosignallar studiyadan taşqaridagi maxsus apparatxona (transpunkt)da qayta işlanib, efirga uzatiladi. Apparatxonada kuçaytiruvçi, ovoz yozib oluvçi, kommutatsiyalovçi (q. Kommutatsiya), ölçovli apparatlar va b. jihozlar böladi. Televizion T. köçma televizion stya orqali amalga oşiriladi. Ba'zi obyektlarda, xuddi radio T.dagi kabi, televizion transpunktlar taşkil qilinadi; 2) elektr aloqada (retranslyatsiya) aloqa traktining oraliq punktlarida sim orqali keladigan elektr signallarni yoki radiosignallarni qabul qilib va qayta işlab, manbadan iste'molçi tomon yönalişda uzatiş; bunda kuçeiz signallarni kuçaytiriş ham mumkin. Bunday T.dan, asosan, uzoq masofali aloqani (mas., yerdagi styalar orasida kosmik aloqani, yerdagi styalar bilan kosmik kema orasidagi alokani) taşkil qilişda foydalaniladi. Bunda oraliq kuçaytiruvçi qurilmalar, retranslyatorlar va b. qurilmalar qöllanadi; 3) aloqaning masofasini oşiriş uçun elektr signallarni uzatiş zanjiriga ulanadigan oraliq qurilma (mas., telegraf aloqada — regenerativ T.); 4) simli radioeşittirişning eskirgan nomi; 5) EHM (kompyuter) uçun tuzilgan dastur bayonini bir programmalaş tilidan ikkinçisiga, mas., maşina tiliga ötkaziş; 6) fiz. yoki mat. obyektni fazoda öziga parallel ravişda töğri çiziq (T. öqi) böylab ma'lum masofaga köçiriş.
Q.: Kommutatsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРАНСЛЯЦИЯ (лот. translatio — узатиш) — 1) воқеа юз бераётган жой (театр, концерт зали, стадион, байрам маросимлари)дан радиоэшиттириш ва телекўрсатувларни студиядан ташқарида бевосита эшиттириш ёки кўрсатиш, шунингдек, бошқа шаҳарлардан халқаро алоқа линиялари бўйича келадиган дастурларни маҳаллий радиостанция ёки телестанциядан узатиш. Радио Т.да воқеа юз бераётган жойга микрофон ўрнатилади, ундан келаётган радиосигналлар студиядан ташқаридаги махсус аппаратхона (транспункт)да қайта ишланиб, эфирга узатилади. Аппаратхонада кучайтирувчи, овоз ёзиб олувчи, коммутацияловчи (қ. Коммутация), ўлчовли аппаратлар ва б. жиҳозлар бўлади. Телевизион Т. кўчма телевизион стя орқали амалга оширилади. Баъзи объектларда, худди радио Т.даги каби, телевизион транспунктлар ташкил қилинади; 2) электр алоқада (ретрансляция) алоқа трактининг оралиқ пунктларида сим орқали келадиган электр сигналларни ёки радиосигналларни қабул қилиб ва қайта ишлаб, манбадан истеъмолчи томон йўналишда узатиш; бунда кучеиз сигналларни кучайтириш ҳам мумкин. Бундай Т.дан, асосан, узоқ масофали алоқани (мас., ердаги стялар орасида космик алоқани, ердаги стялар билан космик кема орасидаги алокани) ташкил қилишда фойдаланилади. Бунда оралиқ кучайтирувчи қурилмалар, ретрансляторлар ва б. қурилмалар қўлланади; 3) алоқанинг масофасини ошириш учун электр сигналларни узатиш занжирига уланадиган оралиқ қурилма (мас., телеграф алоқада — регенератив Т.); 4) симли радиоэшиттиришнинг эскирган номи; 5) ЭҲМ (компьютер) учун тузилган дастур баёнини бир программалаш тилидан иккинчисига, мас., машина тилига ўтказиш; 6) физ. ёки мат. объектни фазода ўзига параллел равишда тўғри чизиқ (Т. ўқи) бўйлаб маълум масофага кўчириш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.