Translyatsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 629-b. — ziyouz.com
Translyatsiya (biologiyada) genetik kodga binoan, informatsion RNK asosida oqsil polipeptid zanjirlari sintezi; tirik qujayralarda irsiy axborot amalga oşirilişining 2bosqiçi. T. jarayonida iRNK molekulasida nukleotidlar ketma-ketligi tarzida yozilgan oqsil molekulasi töğrisidagi axborot nukleotidlar kodidan sintezlanadigan oqsil molekulasidagi aminokislotalarning muayyan ketma-ketligi holatiga ötkaziladi. Boşqaça qilib aytganda, iRNKdagi axborot nukleotidlar tilidan aminokislotalar tiliga ötkaziladi. T.da i RNK dan taşqari ribosomalar, transport RNK (tRNK), oqsillarning aminoatsil—tRNKsintetaza, initsiatsiya (boşlovçi), elongatsiya (polipeptidni davom ettiruvçi), terminatsiya (tamomlovçi) va b. omillardan iborat murakkab makromolekulyar kompleks iştirok etadi. Aminokislotalarni RNK ribosomalarga olib boradi. T.ning initsiatsiya bosqiçida ribosomaning kiçik subbirligi, tRNK va initsiatsiya omili iRNK dagi kodoninitsiatorni tanib oladi. Şundan söng ribosomaning katta subbirligi qöşilib, oqsil sintezi boşlanadi. Bu sintez 3 bosqiç: tRNK ning qöşilişi, peptid boğ hosil bölişi va ribosomalarning 3 nukleotidga siljişi — translokatsiya orqali boradi; şundan söng barça sikl yana takrorlanadi. Kodonterminatorlarni tanib olişda terminatsiyaning oqsil omillari polipeptid zanjirining ribosomadan ajralişini katalizlaydi. Oksil sintezida iRNK poliribosoma tarkibiga kiradi. Har bir poliribosomada bir vaqtning özida 100 tagaça ribosomalar sintezni olib boradi. Prokariotlarda poliribosomalar transkripsiya davrida i RNK da (DNKdan ajralmasdan oldin) qosil böladi. Eukariotlarda oqsil sintezi sitoplazmada boradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРАНСЛЯЦИЯ (биологияда) генетик кодга биноан, информацион РНК асосида оқсил полипептид занжирлари синтези; тирик қужайраларда ирсий ахборот амалга оширилишининг 2босқичи. Т. жараёнида иРНК молекуласида нуклеотидлар кетма-кетлиги тарзида ёзилган оқсил молекуласи тўғрисидаги ахборот нуклеотидлар кодидан синтезланадиган оқсил молекуласидаги аминокислоталарнинг муайян кетма-кетлиги ҳолатига ўтказилади. Бошқача қилиб айтганда, иРНКдаги ахборот нуклеотидлар тилидан аминокислоталар тилига ўтказилади. Т.да и РНК дан ташқари рибосомалар, транспорт РНК (тРНК), оқсилларнинг аминоацил—тРНКсинтетаза, инициация (бошловчи), элонгация (полипептидни давом эттирувчи), терминация (тамомловчи) ва б. омиллардан иборат мураккаб макромолекуляр комплекс иштирок этади. Аминокислоталарни РНК рибосомаларга олиб боради. Т.нинг инициация босқичида рибосоманинг кичик суббирлиги, тРНК ва инициация омили иРНК даги кодонинициаторни таниб олади. Шундан сўнг рибосоманинг катта суббирлиги қўшилиб, оқсил синтези бошланади. Бу синтез 3 босқич: тРНК нинг қўшилиши, пептид боғ ҳосил бўлиши ва рибосомаларнинг 3 нуклеотидга силжиши — транслокация орқали боради; шундан сўнг барча цикл яна такрорланади. Кодонтерминаторларни таниб олишда терминациянинг оқсил омиллари полипептид занжирининг рибосомадан ажралишини катализлайди. Оксил синтезида иРНК полирибосома таркибига киради. Ҳар бир полирибосомада бир вақтнинг ўзида 100 тагача рибосомалар синтезни олиб боради. Прокариотларда полирибосомалар транскрипция даврида и РНК да (ДНКдан ажралмасдан олдин) қосил бўлади. Эукариотларда оқсил синтези цитоплазмада боради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.