Travmatologiya va ortopediya instituti

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 619–621-b. — ziyouz.com

Travmatologiya va ortopediya instituti TRAVMATOLOGIYA VA ORTOPEDIYA INSTITUTI, Özbekiston travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot instituti — Özbekiston Soğliqni saqlaş vazirligiga qaraşli i.t. muassasasi. 1932 y.da Toşkent ş.da Ortopediya, travmatologiya va suyak sili i.t. instituti oçilib uruş davrida yopilgan edi. 1946 y.da hoz. nomda qaytadan taşkil etilgan.

Intning 200 örinli kasalxonasida 8 klinik (kattalar va bolalar ötkir jarohatlari, kompressiondistraksion osteosintez, kattalar, ösmirlar va bolalar ortopediyasi, vertebrologiya, anesteziologiya va reanimatsiya) va 3 ilmiy bölim, 9 lab., klinik ordinatura, ilmiy kutubxona, travmatologik tez yordam punkti va b. bor (2004). Int xodimlari kattalar va bolalarda suyak çiqişlarini joyiga soliş, singan suyak bölaklarini ulaş (osteosintez qiliş), jarohatlangan paylar va muskullarni tiklaş, şuningdek, yirik böğimlarning degenerativdistrofik kasalliklari, suyak kaltaligi va qiyşiqligi, umurtqa jarohatlari va kasalliklari, bolalarda uçraydigan tugma kasalliklarni davolaş ustida iş olib boradi. Int faoliyati M. S. Astrov, I. I. Orlov, O. Ş. Şokirov, N. M. Şomatov va b. olimlar nomi bilan boğliq.

Mustaqillik yillarida intda yirik böğimlarni endoprotezlaş, tizza böğimi artroskopiyasi, umurtqaning rekonstruksiyasi va transpedikulyar fiksatsiyasi, sterjenli osteosintez kabi eng zamonaviy davolaş usullari, kompyuterli va magnitrezonansli tomografiya, ultratovuş tekşiruvi singari noyob diagnostika usullari keng tatbiq qilindi. Şuningdek, oğir jarohatlarda bemor gomeostazidagi özgarişlar, osteoporoz va qariyalarda suyak mörtligi muammosi böyiça fundamental tadqiqrtlar ötkazildi, yirik böğimlar artrozi va revmatoid artritni ortopedik davolaş, umurtqa nostabilligini töğrilaş, bolalarda son suyagining tuğma va patologik çiqişlarida rekonstruktiv operatsiyalar, suyaklar deformatsiyasini töğrilaş, kalta suyaklarni çöziş, son suyagi proksimal qismining, uzun suyaklar diafizining, bolalar tirsak böğimining jarohatlarida stabilfunksional osteosintez qiliş kabi dolzarb mavzularda i.t.lar ötkaziladi.

Intning konsultativ poliklinikasida suyakböğimlar jarohatlari va kasalliklari böyiça tibbiy maslahat yordami körsatiladi. Rentgenologiya, klinikbiokimyo, elektrofiziologiya va biomexanika lab.lari zamonaviy asbobuskunalar bilan jihozlangan. Intning metodiktaşkiliy bölimi Özbekistonda travmatologiya va ortopediya xizmatining holatini doimiy monitoring qiladi va takomillaştiriş yöllarini işlab çiqadi.

Intda 70 dan ortiq malakali travmatologortoped olimlar, şu jumladan, 10 fan dri va prof., 30 fan nomzodi xizmat qiladi (2004). Int ilmiy töplam, monografiya, qöllanma va ommabop risolalar naşr etadi, ilmiy anjumanlar va amaliy seminarlar uyuştiradi. TRAGEDIYA (yun. tragos — eçki, ode — qöşiq; tragodia — eçki qöşiği) — dramatik tur janrlaridan biri. T. qahramonlar örtasidagi kuçli ziddiyatlar asosiga quriladi; undagi qahramonlar taqdiri fojia bilan yakun topadi. T.da voqelik ança jiddiy, içki qaramaqarşiliklar ötkir tarzda tasvirlanadi; konflikt şiddatli va keskin tuye oladi. T. badiiy ğoyani ifodalovçi qahramonlar xarakterining yorqinligi, içki harakatning yuksakligi hamda personajlararo konfliktning kuçliligi bilan öziga xoslik kasb etadi. T. nin g janr xususiyatlari tragik konflikt, tragik holat va tragik qahramon tuşunçalari bilan belgilanadi. T. jahon adabiyoti tarixida mavjud barça ijodiy metodlarda janr sifatida öz mohiyatini sakdab qoldi; ayni çoğda yangidanyangi imkoniyatlari yuzaga çikdi. Garçand T.da kaxramonlarning takdiri fojia bilan yakun topsa ham, uşbu mohiyatida T. optimistik pafos, adolat va haqiqatning qaror topişi, kjsak insoniy tuyğularning maromiga yetkazib tarannum etilişi bilan ajralib turadi.

T.ning paydo bölişi antik davr marosimlariga borib taqaladi. Yunonlar «ma'bud» Dionis şarafiga eçki söyib, bayram tomoşalari ötkazganlar. «T.» sözidagi «eçki qöşiği» degan luğaviy ma'no öşa marosimlarga daxldor. Mil. av. 5-a.ga kelib, yunon T.si kamolat bosqiçiga kötarildi: Esxil («Zanjirband Prometey»), Sofokl («Şoh Edip»), Yevripid («Elektra») kabi antik davr adabiyoti namoyandalari T. rivojiga ulkan hissa qöşdilar.

Ğarbda T. Uyğoniş va undan keyingi asrlarda ham rivoj topdi. Xususan, Lope de Vega, Kalderoy (Ispaniya), V. Şekspir (Angliya), L. Korpel, J. Rasin, Volter (Fransiya), F. Şiller, I. V. Gyote (Germaniya), A. S. Puşkin (Rossiya) kabi ijodkorlar ijodida T. janrlari özining yuksak imkoniyatlarini namoyon qildi. Özbek adabiyotida esa T.ning gözal namunalari A. Fitrat («Adulfayzxon»), M. Şayxzoda («Jaloliddin Manguberdi», «Mirzo Uluğbek») lar tomonidan yaratildi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТРАВМАТОЛОГИЯ ВА ОРТОПЕДИЯ ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон травматология ва ортопедия илмий тадқиқот институти — Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигига қарашли и.т. муассасаси. 1932 й.да Тошкент ш.да Ортопедия, травматология ва суяк сили и.т. институти очилиб уруш даврида ёпилган эди. 1946 й.да ҳоз. номда қайтадан ташкил этилган.

Интнинг 200 ўринли касалхонасида 8 клиник (катталар ва болалар ўткир жароҳатлари, компрессиондистракцион остеосинтез, катталар, ўсмирлар ва болалар ортопедияси, вертебрология, анестезиология ва реанимация) ва 3 илмий бўлим, 9 лаб., клиник ординатура, илмий кутубхона, травматологик тез ёрдам пункти ва б. бор (2004). Инт ходимлари катталар ва болаларда суяк чиқишларини жойига солиш, синган суяк бўлакларини улаш (остеосинтез қилиш), жароҳатланган пайлар ва мускулларни тиклаш, шунингдек, йирик бўғимларнинг дегенеративдистрофик касалликлари, суяк калталиги ва қийшиқлиги, умуртқа жароҳатлари ва касалликлари, болаларда учрайдиган тугма касалликларни даволаш устида иш олиб боради. Инт фаолияти М. С. Астров, И. И. Орлов, О. Ш. Шокиров, Н. М. Шоматов ва б. олимлар номи билан боғлиқ.

Мустақиллик йилларида интда йирик бўғимларни эндопротезлаш, тизза бўғими артроскопияси, умуртқанинг реконструкцияси ва транспедикуляр фиксацияси, стерженли остеосинтез каби энг замонавий даволаш усуллари, компьютерли ва магнитрезонансли томография, ультратовуш текшируви сингари ноёб диагностика усуллари кенг татбиқ қилинди. Шунингдек, оғир жароҳатларда бемор гомеостазидаги ўзгаришлар, остеопороз ва қарияларда суяк мўртлиги муаммоси бўйича фундаментал тадқиқртлар ўтказилди, йирик бўғимлар артрози ва ревматоид артритни ортопедик даволаш, умуртқа ностабиллигини тўғрилаш, болаларда сон суягининг туғма ва патологик чиқишларида реконструктив операциялар, суяклар деформациясини тўғрилаш, калта суякларни чўзиш, сон суяги проксимал қисмининг, узун суяклар диафизининг, болалар тирсак бўғимининг жароҳатларида стабилфункционал остеосинтез қилиш каби долзарб мавзуларда и.т.лар ўтказилади.

Интнинг консультатив поликлиникасида суякбўғимлар жароҳатлари ва касалликлари бўйича тиббий маслаҳат ёрдами кўрсатилади. Рентгенология, клиникбиокимё, электрофизиология ва биомеханика лаб.лари замонавий асбобускуналар билан жиҳозланган. Интнинг методикташкилий бўлими Ўзбекистонда травматология ва ортопедия хизматининг ҳолатини доимий мониторинг қилади ва такомиллаштириш йўлларини ишлаб чиқади.

Интда 70 дан ортиқ малакали травматологортопед олимлар, шу жумладан, 10 фан дри ва проф., 30 фан номзоди хизмат қилади (2004). Инт илмий тўплам, монография, қўлланма ва оммабоп рисолалар нашр этади, илмий анжуманлар ва амалий семинарлар уюштиради. ТРАГЕДИЯ (юн. tragos — эчки, ode — қўшиқ; tragodia — эчки қўшиғи) — драматик тур жанрларидан бири. Т. қаҳрамонлар ўртасидаги кучли зиддиятлар асосига қурилади; ундаги қаҳрамонлар тақдири фожиа билан якун топади. Т.да воқелик анча жиддий, ички қарамақаршиликлар ўткир тарзда тасвирланади; конфликт шиддатли ва кескин туе олади. Т. бадиий ғояни ифодаловчи қаҳрамонлар характерининг ёрқинлиги, ички ҳаракатнинг юксаклиги ҳамда персонажлараро конфликтнинг кучлилиги билан ўзига хослик касб этади. Т. нин г жанр хусусиятлари трагик конфликт, трагик ҳолат ва трагик қаҳрамон тушунчалари билан белгиланади. Т. жаҳон адабиёти тарихида мавжуд барча ижодий методларда жанр сифатида ўз моҳиятини сакдаб қолди; айни чоғда янгиданянги имкониятлари юзага чикди. Гарчанд Т.да кахрамонларнинг такдири фожиа билан якун топса ҳам, ушбу моҳиятида Т. оптимистик пафос, адолат ва ҳақиқатнинг қарор топиши, кжсак инсоний туйғуларнинг маромига етказиб тараннум этилиши билан ажралиб туради.

Т.нинг пайдо бўлиши антик давр маросимларига бориб тақалади. Юнонлар «маъбуд» Дионис шарафига эчки сўйиб, байрам томошалари ўтказганлар. «Т.» сўзидаги «эчки қўшиғи» деган луғавий маъно ўша маросимларга дахлдор. Мил. ав. 5-а.га келиб, юнон Т.си камолат босқичига кўтарилди: Эсхил («Занжирбанд Прометей»), Софокл («Шоҳ Эдип»), Еврипид («Электра») каби антик давр адабиёти намояндалари Т. ривожига улкан ҳисса қўшдилар.

Ғарбда Т. Уйғониш ва ундан кейинги асрларда ҳам ривож топди. Хусусан, Лопе де Вега, Кальдерой (Испания), В. Шекспир (Англия), Л. Корпел, Ж. Расин, Вольтер (Франция), Ф. Шиллер, И. В. Гёте (Германия), А. С. Пушкин (Россия) каби ижодкорлар ижодида Т. жанрлари ўзининг юксак имкониятларини намоён қилди. Ўзбек адабиётида эса Т.нинг гўзал намуналари А. Фитрат («Адулфайзхон»), М. Шайхзода («Жалолиддин Мангуберди», «Мирзо Улуғбек») лар томонидан яратилди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.