Traxoma
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 639-b. — ziyouz.com
Traxoma (yun. trachus — ğadirbudir) — köz şilliq pardasining surunkali yalliğlanişi bilan keçadigan yuqumli kasallik. T.ni chlamydia trachomatis qözğatadi. Bemor kasallikning asosiy manbai hisoblanadi. Soğlom közga kir qöl yoki uyrözğor buyumlaridan (köpçilik bitta yostiq, soçiq, adyol va b. dan foydalanganda) yuqadi. Bolalar boğça va yaslilarda öyinçoklar orqali zararlanişi mumkin. T. sezilarsiz boşlanib, astasekin zörayadi. Avvaliga közga bir narsa qadalgandek, qovoqlar oğirlaşgandek tuyuladi. Yuqori qovoq şilliq pardasida şiş va follikulalar — donaçalar paydo böladi, köz qizaradi va qovoklar toraya boradi. Bemor yaqinda uyqudan turgandek yoki çala uxlagandek böladi. Kasallik avj olganda köz muguz pardasida ham donaçalar paydo böla boşlaydi. Bunda köz yoşlanadi, bemor közini oçolmay qoladi. Qovoq çetidagi yuşriklar özagi çandiqlanib, ular notöğri ösib çiqadi va köz muguz pardasiga ta'sir etib, unga qadalaveradi. Qovoq şilliq pardasida çandiklar paydo bölişi natijasida pastki qovoq. çeti içiga qayriladi. Kasallik yengil, örtaça va oğir keçişi mumkin. U köp jihatdan bemor organizmi holatiga boğliq bölib, organizmda moddalar almaşinuvining buzilişi kasalliklari, vitaminlar yetişmasligi, mahalliy kasalliklarning qöşilişi va b.da birmunça jiddiy keçadi.
T. öz vaqtida aniklanib davolanmasa, 5—10 yillab davom etib, bemor butunlay kör bölib qolişi mumkin, çunki köz muguz pardasini namlab turadigan köz yoşi yöllari çandiqlanib, bekilib qoladi, natijada muguz parda qahrab, oppoq oqarib, sadafga öxşab körinadi.
Kasallikning oldini olişda şaxsiy gigiyena qoidalariga amal qiliş, aholining madaniy turmuş darajasini oşirib boriş katta ahamiyatga ega. T.ga gumon qilinganda darhol vraçga köriniş lozim; bemor töğri va muntazam davolansa, butunlay soğayib ketişi mumkin. Hoz. T. deyarli uçramaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРАХОМА (юн. trachus — ғадирбудир) — кўз шиллиқ пардасининг сурункали яллиғланиши билан кечадиган юқумли касаллик. Т.ни chlamydia trachomatis қўзғатади. Бемор касалликнинг асосий манбаи ҳисобланади. Соғлом кўзга кир қўл ёки уйрўзғор буюмларидан (кўпчилик битта ёстиқ, сочиқ, адёл ва б. дан фойдаланганда) юқади. Болалар боғча ва яслиларда ўйинчоклар орқали зарарланиши мумкин. Т. сезиларсиз бошланиб, астасекин зўраяди. Аввалига кўзга бир нарса қадалгандек, қовоқлар оғирлашгандек туюлади. Юқори қовоқ шиллиқ пардасида шиш ва фолликулалар — доначалар пайдо бўлади, кўз қизаради ва қовоклар торая боради. Бемор яқинда уйқудан тургандек ёки чала ухлагандек бўлади. Касаллик авж олганда кўз мугуз пардасида ҳам доначалар пайдо бўла бошлайди. Бунда кўз ёшланади, бемор кўзини очолмай қолади. Қовоқ четидаги юшриклар ўзаги чандиқланиб, улар нотўғри ўсиб чиқади ва кўз мугуз пардасига таъсир этиб, унга қадалаверади. Қовоқ шиллиқ пардасида чандиклар пайдо бўлиши натижасида пастки қовоқ. чети ичига қайрилади. Касаллик енгил, ўртача ва оғир кечиши мумкин. У кўп жиҳатдан бемор организми ҳолатига боғлиқ бўлиб, организмда моддалар алмашинувининг бузилиши касалликлари, витаминлар етишмаслиги, маҳаллий касалликларнинг қўшилиши ва б.да бирмунча жиддий кечади.
Т. ўз вақтида аникланиб даволанмаса, 5—10 йиллаб давом этиб, бемор бутунлай кўр бўлиб қолиши мумкин, чунки кўз мугуз пардасини намлаб турадиган кўз ёши йўллари чандиқланиб, бекилиб қолади, натижада мугуз парда қаҳраб, оппоқ оқариб, садафга ўхшаб кўринади.
Касалликнинг олдини олишда шахсий гигиена қоидаларига амал қилиш, аҳолининг маданий турмуш даражасини ошириб бориш катта аҳамиятга эга. Т.га гумон қилинганда дарҳол врачга кўриниш лозим; бемор тўғри ва мунтазам даволанса, бутунлай соғайиб кетиши мумкин. Ҳоз. Т. деярли учрамайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.