Trikotaj sanoati
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 647–648-b. — ziyouz.com
Trikotaj sanoati - töqimaçilik sanoati tarmogi. T.ye. korxonalarida trikotaj polotnolar, jumladan, texnik polotnolar, paypok, buyumlari, içki va ustki trikotaj kiyimlar, qölqoplar, boş kiyimlar, şarflar hamda sanoat va tibbiyotda qöllaniladigan mahsulotlar işlab çiqariladi. Trikotaj buyumlari işlab çiqariş.da paxta, jun va kimyoviy tolalardan tayyorlangan iplardan keng kölamda foydalaniladi. T.s 18-a. oxiri va 19-a. boşlarida Buyuk Britaniya va Fransiyada, 19-a. oxirlarida Rossiyada vujudga keldi.
Trikotajdan tayyorlangan kiyimlar salmoği muntazam ortib bormoqda. Bu trikotaj buyumlarining xizmat vazifasining yuqoriligi va iqtisodiy tejamligi bilan boğliq. Kimyoviy tolalar, ayniqsa, sintetik iplar işlab çiqariş.ning muntazam ösib borişi, trikotaj işlab çiqariş. texnikasinig tez rivojlanişi T.s.ning taraqkiyotiga katta yordam berdi.
Trikotaj işlab çiqariş. texnikasi va texnologiyasi taraqqiyotining asosiy yönalişlari polotno va paypoq işlab çiqariş. uçun avtomatlaştirilgan uzluksiz liniyalar yaratişdan, uskunalarni yanada unumliroklari bilan almaştiriş orqali işlab çiqariş. jarayonlarini jadallaştirişdan, organik eritgiçlar qöllab polotnolarga uzluksiz işlov beriş; turli xildagi buyumlar işlab çiqariş. böyiça korxonalarni ixtisoslaştirib borişdan iboratdir.
T.ye. Özbekistonda 30—40-y.larda şakllandi. 1939 y.da Örta Osiyoda eng yirik hisoblangan Qöqon paypoqfkasi (1943 y.dan kt) işga tuşirildi. 1945 y.da Toşkent tikuvçilik fkasi negizida trikotaj fkasi taşkil etildi. Unda 1960 y.da 4572 ming dona içki va 1597 ming dona ustki trikotaj kiyimlari işlab çiqariddi. Bundan taşqari, respublikada Toşkent ustki trikotaj kiyimlar fkasi (1960), Samarkand (1950), Buxoro (1961), Andijon (1968) trikotaj fkalari qurilib, mahsulotlar işlab çiqara boşladi. Tarmoqdagi eng yirik korxona — Toşkentda 1941 y.da işga tuşirilgan «Malika» trikotaj işlab çiqariş. birlaşmasida erkaklar, ayollar va bolalarning 200 xildan ortiq ustki va içki trikotaj kiyimlari işlab çikarildi.
80—90-y.lar boşida trikotaj korxonalari yangi uskunalar bilan jihozlandi, yangi korxonalar qurildi. «Malika», Buxoro, Samarkand, Qöqon paypoqtöquv kti tubdan rekonstruksiya qilindi, Oltinköl trikotaj matolar fkasi, Qorasuv va Jizzax paypoq fkalari işga tuşirildi. Xöjaobod (1985), Şahrixon (1986), Çortoq (1986), Şahrisabz (1993)da trikotajtikuvçilik fkalari quriddi. Respublika T.s.da 1500 dan ortiq nomda mahsulot işlab çikariladi. (2004).
Asosiy yirik trikotaj korxonalari Andijon (Şahrixon «Nafis», «Oltinköl», «Qorasuv paypoq fabrikasi» aksiyadorlik jamiyatlari), Farğona (Qöqon «Uluğbek», «Uçköprik» tikuvçiliktrikotaj birlaşmasi aksiyadorlik jamiyatlari), Samarqand («Bofanda» aksiyadorlik jamiyati), Jizzax («Zilolateks» aksiyadorlik jamiyati), Qaşqadaryo (Şahrisabz «Sado» aksiyadorlik jamiyati, «Kaşteks» qöşma korxonasi), Xorazm («Gurlan») viloyatlari va Toşkent ş.da («Malika» aksiyadorlik jamiyati) joylaşgan. Özbekiston Respublikasi T.sda 2003 y.da 28649 (2000 y.da 38887, 2002 y.da 32858) ming dona trikotaj mahsulotlari işlab çiqarildi.
Nuriddin Musayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРИКОТАЖ САНОАТИ - тўқимачилик саноати тармоги. Т.е. корхоналарида трикотаж полотнолар, жумладан, техник полотнолар, пайпок, буюмлари, ички ва устки трикотаж кийимлар, қўлқоплар, бош кийимлар, шарфлар ҳамда саноат ва тиббиётда қўлланиладиган маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Трикотаж буюмлари ишлаб чиқариш.да пахта, жун ва кимёвий толалардан тайёрланган иплардан кенг кўламда фойдаланилади. Т.с 18-а. охири ва 19-а. бошларида Буюк Британия ва Францияда, 19-а. охирларида Россияда вужудга келди.
Трикотаждан тайёрланган кийимлар салмоғи мунтазам ортиб бормоқда. Бу трикотаж буюмларининг хизмат вазифасининг юқорилиги ва иқтисодий тежамлиги билан боғлиқ. Кимёвий толалар, айниқса, синтетик иплар ишлаб чиқариш.нинг мунтазам ўсиб бориши, трикотаж ишлаб чиқариш. техникасиниг тез ривожланиши Т.с.нинг тарақкиётига катта ёрдам берди.
Трикотаж ишлаб чиқариш. техникаси ва технологияси тараққиётининг асосий йўналишлари полотно ва пайпоқ ишлаб чиқариш. учун автоматлаштирилган узлуксиз линиялар яратишдан, ускуналарни янада унумлироклари билан алмаштириш орқали ишлаб чиқариш. жараёнларини жадаллаштиришдан, органик эритгичлар қўллаб полотноларга узлуксиз ишлов бериш; турли хилдаги буюмлар ишлаб чиқариш. бўйича корхоналарни ихтисослаштириб боришдан иборатдир.
Т.е. Ўзбекистонда 30—40-й.ларда шаклланди. 1939 й.да Ўрта Осиёда энг йирик ҳисобланган Қўқон пайпоқфкаси (1943 й.дан кт) ишга туширилди. 1945 й.да Тошкент тикувчилик фкаси негизида трикотаж фкаси ташкил этилди. Унда 1960 й.да 4572 минг дона ички ва 1597 минг дона устки трикотаж кийимлари ишлаб чиқаридди. Бундан ташқари, республикада Тошкент устки трикотаж кийимлар фкаси (1960), Самарканд (1950), Бухоро (1961), Андижон (1968) трикотаж фкалари қурилиб, маҳсулотлар ишлаб чиқара бошлади. Тармоқдаги энг йирик корхона — Тошкентда 1941 й.да ишга туширилган «Малика» трикотаж ишлаб чиқариш. бирлашмасида эркаклар, аёллар ва болаларнинг 200 хилдан ортиқ устки ва ички трикотаж кийимлари ишлаб чикарилди.
80—90-й.лар бошида трикотаж корхоналари янги ускуналар билан жиҳозланди, янги корхоналар қурилди. «Малика», Бухоро, Самарканд, Қўқон пайпоқтўқув кти тубдан реконструкция қилинди, Олтинкўл трикотаж матолар фкаси, Қорасув ва Жиззах пайпоқ фкалари ишга туширилди. Хўжаобод (1985), Шаҳрихон (1986), Чортоқ (1986), Шаҳрисабз (1993)да трикотажтикувчилик фкалари қуридди. Республика Т.с.да 1500 дан ортиқ номда маҳсулот ишлаб чикарилади. (2004).
Асосий йирик трикотаж корхоналари Андижон (Шаҳрихон «Нафис», «Олтинкўл», «Қорасув пайпоқ фабрикаси» акциядорлик жамиятлари), Фарғона (Қўқон «Улуғбек», «Учкўприк» тикувчиликтрикотаж бирлашмаси акциядорлик жамиятлари), Самарқанд («Бофанда» акциядорлик жамияти), Жиззах («Зилолатекс» акциядорлик жамияти), Қашқадарё (Шаҳрисабз «Садо» акциядорлик жамияти, «Каштекс» қўшма корхонаси), Хоразм («Гурлан») вилоятлари ва Тошкент ш.да («Малика» акциядорлик жамияти) жойлашган. Ўзбекистон Республикаси Т.сда 2003 й.да 28649 (2000 й.да 38887, 2002 й.да 32858) минг дона трикотаж маҳсулотлари ишлаб чиқарилди.
Нуриддин Мусаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.