Tripanosomalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 651–652-b. — ziyouz.com
Tripanosomalar T R I P A N O S O M A L A R (Tripanosoma) — kinetoblastidlar turkumiga mansub parazit xivçinlilar uruği. Uz. 15—40 mkm. Gavdasi duksimon, yadrosi bitta. Xivçini tanasining keyingi qismida joylaşgan bazal tanaçadan boşlanib, tanasi böylab ötgan va yupqa membrana yordamida pellikula qobiq bilan tutaşgan. 10 dan ortiq turi bor. Böyiga böliniş orqali jinssiz köpayadi. Umurtqali hayvonlarning qoni, orqa miya suyukligi va b. töqimalarida parazitlik qiladi. Osmotik oziqlanadi. Ayrim turlari qonga eritrotsitlarni yemiruvçi toksinlar ajratadi. T. haşarotlar (setse paşşasi, sönalar), kanalar va b. taşuvçilar orqali yuqadi. Odamda oğir uyqu va çagas, uy hayvonlarida «suv oğriq» (ot, tuya, fil, kuçuk) va nagana (qoramollar), kuyiqiş (ot) kasalliklarini tarqatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Т Р И П А Н О С О М А Л А Р (Tripanosoma) — кинетобластидлар туркумига мансуб паразит хивчинлилар уруғи. Уз. 15—40 мкм. Гавдаси дуксимон, ядроси битта. Хивчини танасининг кейинги қисмида жойлашган базал таначадан бошланиб, танаси бўйлаб ўтган ва юпқа мембрана ёрдамида пелликула қобиқ билан туташган. 10 дан ортиқ тури бор. Бўйига бўлиниш орқали жинссиз кўпаяди. Умуртқали ҳайвонларнинг қони, орқа мия суюклиги ва б. тўқималарида паразитлик қилади. Осмотик озиқланади. Айрим турлари қонга эритроцитларни емирувчи токсинлар ажратади. Т. ҳашаротлар (цеце пашшаси, сўналар), каналар ва б. ташувчилар орқали юқади. Одамда оғир уйқу ва чагас, уй ҳайвонларида «сув оғриқ» (от, туя, фил, кучук) ва нагана (қорамоллар), куйиқиш (от) касалликларини тарқатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.