Tripoli

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 652-b. — ziyouz.com

Tripoli TRIPOLI, Tarabulus alĞarb — Liviya poytaxti. Örta dengiz sohilida. Aholisi 595 ming kişi (1990-y.lar boşlari). Iqlimi subtropik, quruq. Örta dengiz atrofiga xos iklim. Yanv. ning örtaça trasi 12°, iyulniki 27°. Yillik yogin 370 mm.

T. — mamlakatning eng yirik şaxri, savdosanoat va moliya markazi. Yirik dengiz porti. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. T.da mamlakat sanoat korxonalarining 3/4 qismi joylaşgan. Töqimaçilik, könteri, neftni kayta işlaş, oziq-ovqat (un tortiş, baliq konservalaş, tamaki, yoğmoy) sanoati korxonalari bor. Hunarmandçilikda gilam, kiyim, poyabzal, badiiy buyumlar tayyorlanadi. Dengizdan baliq ovlanadi. Unt, tabiat tarixi va arxeologiya muzeylari, teatr bor. T.da har yili xalqaro yarmarka ötkaziladi.

Qadimda T. örnida finikiyaliklarning koloniyasi Ea ş. bölgan. Ularning Ea, Sabrata va LeptisMagna koloniyalari «Tripolis» (yun. «Uç şahar») deb atalgan. Keyinçalik Ea şu nom bilan atala boşlagan. Mil. av. 105 y.dan Rim, mil. 5-a.da vandallar, 6—7-a.larda Vizantiya qöl ostida bölgan. 643 y.dan arablarga ötgan. 1551 — 1911 y.larda Usmonli turk saltanati tarkibida bölgan. 1911 y.da Italiya qöşinlari bosib olgan. 1943 y.da şaharni inglizlar egallagan. 1951 y. dek.da Liviya mustaqillikka erişgaç, T. uning poytaxti.

Me'moriy yodgorliklardan Mark Avreliy zafar arki (164 y.), qal'a (16-a.), qirol saroyi, masjidlar saqlangan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТРИПОЛИ, Тарабулус алҒарб — Ливия пойтахти. Ўрта денгиз соҳилида. Аҳолиси 595 минг киши (1990-й.лар бошлари). Иқлими субтропик, қуруқ. Ўрта денгиз атрофига хос иклим. Янв. нинг ўртача траси 12°, июлники 27°. Йиллик ёгин 370 мм.

Т. — мамлакатнинг энг йирик шахри, савдосаноат ва молия маркази. Йирик денгиз порти. Аэропорта халқаро аҳамиятга эга. Т.да мамлакат саноат корхоналарининг 3/4 қисми жойлашган. Тўқимачилик, кўнтери, нефтни кайта ишлаш, озиқ-овқат (ун тортиш, балиқ консервалаш, тамаки, ёғмой) саноати корхоналари бор. Ҳунармандчиликда гилам, кийим, пойабзал, бадиий буюмлар тайёрланади. Денгиздан балиқ овланади. Унт, табиат тарихи ва археология музейлари, театр бор. Т.да ҳар йили халқаро ярмарка ўтказилади.

Қадимда Т. ўрнида финикияликларнинг колонияси Эа ш. бўлган. Уларнинг Эа, Сабрата ва ЛептисМагна колониялари «Триполис» (юн. «Уч шаҳар») деб аталган. Кейинчалик Эа шу ном билан атала бошлаган. Мил. ав. 105 й.дан Рим, мил. 5-а.да вандаллар, 6—7-а.ларда Византия қўл остида бўлган. 643 й.дан арабларга ўтган. 1551 — 1911 й.ларда Усмонли турк салтанати таркибида бўлган. 1911 й.да Италия қўшинлари босиб олган. 1943 й.да шаҳарни инглизлар эгаллаган. 1951 й. дек.да Ливия мустақилликка эришгач, Т. унинг пойтахти.

Меъморий ёдгорликлардан Марк Аврелий зафар арки (164 й.), қалъа (16-а.), қирол саройи, масжидлар сақланган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.