Trixinellyoz
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 655–656-b. — ziyouz.com
Trixinellyoz — odam va hayvonlarda uçraydigan gijja kasalligi; yumalok, çuvalçanglar sinfiga mansub trixinellalar qözğatadi. Yetuk trixinellalar 1,5—4 mm kattalikda bölib, odam yoki hayvonning içak şilliq qavatida parazitlik qiladi, urgoçisi ingiçka içakda tirik liçinkalar tuğadi va ular içak şilliq qavatidan qon tomirlariga ötadi, qon aylaniş sistemasi orqali köndalangtarğil muskullarga joylaşadi; şu joyda spiralga öxşab öralib oladi, ösib, ohakli kapsula hosil qiladi. Soğlom kişilar kasallangan hayvon göştini çala pişirib iste'mol qilganda zararlanadi. Odamga T., asosan, çöçqa yoki ov hayvonlari (ayiq, morj, börsiq) göşti orqali yuqişi mumkin.
Inkubatsion davri 2—3 hafta. Kasallik yuqqanda dastlab bemorning t-rasi kötariladi, közi qizaradi, yoruğlikdan qörqadi, muskullari, ba'zan korni oğriydi, içi ketadi va h.k. Qovoklar, yuz salqiydi, ba'zan köz butunlay yumilib qolişi mumkin. Şuning uçun T. xalq orasida «yuz salqişi» deb yuritiladi.
Bemor kasalxonada davolanadi. T. ning oldini oliş uçun çöçqalarni sanitariyagigiyena qoidalari asosida boqiş, ularning ölimtik kemiruvçilar yeyişiga zinhor yöl qöymaslik zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРИХИНЕЛЛЁЗ — одам ва ҳайвонларда учрайдиган гижжа касаллиги; юмалок, чувалчанглар синфига мансуб трихинеллалар қўзғатади. Етук трихинеллалар 1,5—4 мм катталикда бўлиб, одам ёки ҳайвоннинг ичак шиллиқ қаватида паразитлик қилади, ургочиси ингичка ичакда тирик личинкалар туғади ва улар ичак шиллиқ қаватидан қон томирларига ўтади, қон айланиш системаси орқали кўндалангтарғил мускулларга жойлашади; шу жойда спиралга ўхшаб ўралиб олади, ўсиб, оҳакли капсула ҳосил қилади. Соғлом кишилар касалланган ҳайвон гўштини чала пишириб истеъмол қилганда зарарланади. Одамга Т., асосан, чўчқа ёки ов ҳайвонлари (айиқ, морж, бўрсиқ) гўшти орқали юқиши мумкин.
Инкубацион даври 2—3 ҳафта. Касаллик юққанда дастлаб беморнинг т-раси кўтарилади, кўзи қизаради, ёруғликдан қўрқади, мускуллари, баъзан корни оғрийди, ичи кетади ва ҳ.к. Қовоклар, юз салқийди, баъзан кўз бутунлай юмилиб қолиши мумкин. Шунинг учун Т. халқ орасида «юз салқиши» деб юритилади.
Бемор касалхонада даволанади. Т. нинг олдини олиш учун чўчқаларни санитариягигиена қоидалари асосида боқиш, уларнинг ўлимтик кемирувчилар ейишига зинҳор йўл қўймаслик зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.