Trixofitiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 657-b. — ziyouz.com
Trixofitiya (yun. trichos — qil, soç va phyton — ösimlik), qirma temiratki (moyxörak) — zamburuğlar qözğatadigan yuqumli kasallik. T. ni parazit zamburuğlarning bir neça turi qözğatadi. Ulardan ayrimlari faqat odamda parazitlik qilib, T.ning yuzaki şaklini keltirib çiqaradi. Boşqalari, asosan, hayvonlar (siçqon, kalamuş, sigir, ot, qöy va b.)da parazitlik qiladi; T. bilan zararlangan odamlarda uning çuqur şakli paydo böladi.
Yuzaki T. bilan, asosan, bolalar, ayrim hollarda kattalar, ayniqsa, ayollar kasallanadi. Bunda teri va boşning soçli qismi, kamroq soqol va möylov kasallanadi. Kasallik soğlom odamga bemordan yoki uning buyumlari (boş kiyim, taroq va b.)dan ötadi. Zamburuğ tuşgan terida 5—7 kundan söng dumaloq qizil yalliğlangan doğ paydo bölib, tezda kattalaşadi va qipiklanadi. Boşning soçli qismidagi zamburuğlar teridan tezda soçga ötadi. Soç tolalarining tusi özgaradi, mörtlaşadi, zararlangan joydagi tolalar tökilib ketadi, tirnoqlar ham zararlanadi.
Çuqur T.da odam badanida va boşning soçli qismida, soqol, möylovlarda yiringli yara (q. Abssess) paydo böladi. Ular oğrib, bemorning umumiy ahvoli yomonlaşadi, ba'zan trasi kötariladi. Agar vaktida davolanmasa, soç tökilib ketadi. T.ning çuqur şakli köpinça sut soğuvçilar va çöponlarda kuzatiladi. Hoz. jinsiy yöl bilan yuqadigan qov soha T.si ham aniklangan. T. bilan oğrigan bemor kasalxonada davolanadi. Teri T.si qisqa vaqt içida tuzalib ketadi. Soç va tirnoq T.si uzoq davolanişni taqozo etadi.
Çuqur T.ning oldini oliş uçun siçqon va kalamuşlarga qarşi kuraş olib boriladi.
Q.: Abssess
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРИХОФИТИЯ (юн. trichos — қил, соч ва phyton — ўсимлик), қирма темиратки (мойхўрак) — замбуруғлар қўзғатадиган юқумли касаллик. Т. ни паразит замбуруғларнинг бир неча тури қўзғатади. Улардан айримлари фақат одамда паразитлик қилиб, Т.нинг юзаки шаклини келтириб чиқаради. Бошқалари, асосан, ҳайвонлар (сичқон, каламуш, сигир, от, қўй ва б.)да паразитлик қилади; Т. билан зарарланган одамларда унинг чуқур шакли пайдо бўлади.
Юзаки Т. билан, асосан, болалар, айрим ҳолларда катталар, айниқса, аёллар касалланади. Бунда тери ва бошнинг сочли қисми, камроқ соқол ва мўйлов касалланади. Касаллик соғлом одамга бемордан ёки унинг буюмлари (бош кийим, тароқ ва б.)дан ўтади. Замбуруғ тушган терида 5—7 кундан сўнг думалоқ қизил яллиғланган доғ пайдо бўлиб, тезда катталашади ва қипикланади. Бошнинг сочли қисмидаги замбуруғлар теридан тезда сочга ўтади. Соч толаларининг туси ўзгаради, мўртлашади, зарарланган жойдаги толалар тўкилиб кетади, тирноқлар ҳам зарарланади.
Чуқур Т.да одам баданида ва бошнинг сочли қисмида, соқол, мўйловларда йирингли яра (қ. Абсцесс) пайдо бўлади. Улар оғриб, беморнинг умумий аҳволи ёмонлашади, баъзан траси кўтарилади. Агар вактида даволанмаса, соч тўкилиб кетади. Т.нинг чуқур шакли кўпинча сут соғувчилар ва чўпонларда кузатилади. Ҳоз. жинсий йўл билан юқадиган қов соҳа Т.си ҳам аникланган. Т. билан оғриган бемор касалхонада даволанади. Тери Т.си қисқа вақт ичида тузалиб кетади. Соч ва тирноқ Т.си узоқ даволанишни тақозо этади.
Чуқур Т.нинг олдини олиш учун сичқон ва каламушларга қарши кураш олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.