Tropik mintaqalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 662-b. — ziyouz.com
Tropik mintaqalar - Şim. va Jan. yarim şarlarda subtropik va subekvatorial mintaqalar oraliğida joylaşgan 2 geografik mintaqa. T.p.ning materik qismi uçun çöl va çala çöl landşafti, okeanlarga esa suvning şörligi (37%o) va yuqori trasi xos. T.m.da quyoş nurlari tik tuşgani va bulutning kam bölganidan quyoş radiatsiyasi köp. Natijada harorat yil böyi yuqori böladi. Eng issiq oyning örtaça trasi quruqliklarda 30—35°, eng sovuq oyniki 10° dan pastga tuşmaydi. Yillik yoğin 50—200 mm (faqat şarqiy okean böyi mussonli zonasida 1000—2000 mm gaça). Materiklarda T.m.ning quyidagi sektorlari: sernam örmon landşaftli şarqiy okeanböyi, siyrak örmon va butazorlardan iborat şarqiy ötiş, çöl va çala çöl landşafti ustun bölgan materik içkarisidagi va ğarbiy okeanböyi sektorlari farq qilinadi. Şarqdan ğarbga borgan sari ösimliklar dunyosi ham özgarib boradi: aralaş (doim yaşil va barg tökuvçi) örmonlar, mussonli örmonlar (q. Tropik örmonlar), siyrak örmon va savannalar, quruq örmon va kserofil butalar, çala çöl va çöl ösimliklariga ötib boradi. Muvofiq ravişda faunasi ham özgaradi. Okean va dengiz suvlarida buğlaniş köp bölganligi sababli kislorod va planktonlar siyrak. T.m.dagi köpçilik yerlar xöjalik jihatidan kam özlaştirilgan, aholi siyrak.
Q.: Tropik örmonlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРОПИК МИНТАҚАЛАР - Шим. ва Жан. ярим шарларда субтропик ва субэкваториал минтақалар оралиғида жойлашган 2 географик минтақа. Т.п.нинг материк қисми учун чўл ва чала чўл ландшафти, океанларга эса сувнинг шўрлиги (37%о) ва юқори траси хос. Т.м.да қуёш нурлари тик тушгани ва булутнинг кам бўлганидан қуёш радиацияси кўп. Натижада ҳарорат йил бўйи юқори бўлади. Энг иссиқ ойнинг ўртача траси қуруқликларда 30—35°, энг совуқ ойники 10° дан пастга тушмайди. Йиллик ёғин 50—200 мм (фақат шарқий океан бўйи муссонли зонасида 1000—2000 мм гача). Материкларда Т.м.нинг қуйидаги секторлари: сернам ўрмон ландшафтли шарқий океанбўйи, сийрак ўрмон ва бутазорлардан иборат шарқий ўтиш, чўл ва чала чўл ландшафти устун бўлган материк ичкарисидаги ва ғарбий океанбўйи секторлари фарқ қилинади. Шарқдан ғарбга борган сари ўсимликлар дунёси ҳам ўзгариб боради: аралаш (доим яшил ва барг тўкувчи) ўрмонлар, муссонли ўрмонлар (қ. Тропик ўрмонлар), сийрак ўрмон ва саванналар, қуруқ ўрмон ва ксерофил буталар, чала чўл ва чўл ўсимликларига ўтиб боради. Мувофиқ равишда фаунаси ҳам ўзгаради. Океан ва денгиз сувларида буғланиш кўп бўлганлиги сабабли кислород ва планктонлар сийрак. Т.м.даги кўпчилик ерлар хўжалик жиҳатидан кам ўзлаштирилган, аҳоли сийрак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.