Tropopauza
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 663–664-b. — ziyouz.com
Tropopauza (yun. tropos — buriliş, özgariş, pausis — töxtaş, tugaş) — troposfera va stratosfera orasidagi ötiş qatlami. T.ning quyi çegarasi sifatida havo trasining vertikal gradiyenti şartli ravişda 0,2°Ğ100 ga teng va undan kiçik bölgan sath qabul qilingan. T. balandligi arktik kengliklarda —8— 10 km, mö'tadil kengliklarda —10—12 km, ekvator ustida — 16—18 km ni taşkil qiladi. T. vertikal qalinligi bir neça 100 m dan 2—3 km gaça tebranadi. T. balandligi yozda yuqori, qişda esa pastroq böladi. T. balandligi antitsiklon va siklonlarning ötişi bilan ham tebranib turadi. Antitsiklonda baland, sikloida past böladi. Odatda, subtropik tez ğavo oqimida kuzatiladigan past qutb T.si bilan yukrri tropik T.si orasida uziliş sodir böladi. Köpinça T.ning uzilişida har xil balandliklarda joylaşgan ikki T.ni uçratiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРОПОПАУЗА (юн. tropos — бурилиш, ўзгариш, pausis — тўхташ, тугаш) — тропосфера ва стратосфера орасидаги ўтиш қатлами. Т.нинг қуйи чегараси сифатида ҳаво трасининг вертикал градиенти шартли равишда 0,2°Ғ100 га тенг ва ундан кичик бўлган сатҳ қабул қилинган. Т. баландлиги арктик кенгликларда —8— 10 км, мўътадил кенгликларда —10—12 км, экватор устида — 16—18 км ни ташкил қилади. Т. вертикал қалинлиги бир неча 100 м дан 2—3 км гача тебранади. Т. баландлиги ёзда юқори, қишда эса пастроқ бўлади. Т. баландлиги антициклон ва циклонларнинг ўтиши билан ҳам тебраниб туради. Антициклонда баланд, циклоида паст бўлади. Одатда, субтропик тез ғаво оқимида кузатиладиган паст қутб Т.си билан юкрри тропик Т.си орасида узилиш содир бўлади. Кўпинча Т.нинг узилишида ҳар хил баландликларда жойлашган икки Т.ни учратиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.