Tuğ
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 806–807-b. — ziyouz.com
Tuğ — 1) qadimdan Şarq mamlakatlarida hukmdorlik, vazirlik, beklik va h.k. belgisi. T. hökiz yoki ot dumidan yasalgan. T. moziyda Osiyoning bir qança davlatlarida (Xitoy, Hindiston) qötos hamda tibet hökizi dumidan yasalgan bölsa, turklar uni, asosan, ot quyruği killaridan tayyorlaganlar. «T.» atamasi ilk marta bir uyğur xoqoni şa'niga bitilgan Şineusu (8-a. örtasi) yodnomasida közga taşlanadi. 1202 y. Çingizxon Önan (Onon) daryosi böyida 8 tuğni tikkan holda saltanat taşkil topganligini e'lon qiladi. Islom dini qabul qilingandan keyin ham turkiy davlatlarda T. qöllanişda davom etdi. Çingizxon saltanatida, Saljuqiylar, Mamluklar, Qoraxoniylar, Usmoniylarda bölgani kabi, T. Temuriylarda ham mavjud edi. Tuman begi «bahodir» faxriy unvoni qatori T. dovul hamda tumantuğ va çortuğlar bilan şaraflangan.
Usmoniylar saltanatida sanjaqbeylar bitta, beylarbeylar 2 ta, vazirlar 3 ta, şayxulislomlar 2 ta, qozi askarlar bitta, yaniçeri boşlikdari bitta, podşoxlar esa 6 ta T.ga ega bölganlar. Podşoh T.lari tuği şohiy yoki tuği humoyun deb yuritilgan. Harbiy safarlar çoğida T.larni kötarib yuruvçi şaxslar tuğçi atamasi bilan ifodalangan; 2) bayroq, alam.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУҒ — 1) қадимдан Шарқ мамлакатларида ҳукмдорлик, вазирлик, беклик ва ҳ.к. белгиси. Т. ҳўкиз ёки от думидан ясалган. Т. мозийда Осиёнинг бир қанча давлатларида (Хитой, Ҳиндистон) қўтос ҳамда тибет ҳўкизи думидан ясалган бўлса, турклар уни, асосан, от қуйруғи килларидан тайёрлаганлар. «Т.» атамаси илк марта бир уйғур хоқони шаънига битилган Шинеусу (8-а. ўртаси) ёдномасида кўзга ташланади. 1202 й. Чингизхон Ўнан (Онон) дарёси бўйида 8 туғни тиккан ҳолда салтанат ташкил топганлигини эълон қилади. Ислом дини қабул қилингандан кейин ҳам туркий давлатларда Т. қўлланишда давом этди. Чингизхон салтанатида, Салжуқийлар, Мамлуклар, Қорахонийлар, Усмонийларда бўлгани каби, Т. Темурийларда ҳам мавжуд эди. Туман беги «баҳодир» фахрий унвони қатори Т. довул ҳамда тумантуғ ва чортуғлар билан шарафланган.
Усмонийлар салтанатида санжақбейлар битта, бейларбейлар 2 та, вазирлар 3 та, шайхулисломлар 2 та, қози аскарлар битта, яничери бошликдари битта, подшохлар эса 6 та Т.га эга бўлганлар. Подшоҳ Т.лари туғи шоҳий ёки туғи ҳумоюн деб юритилган. Ҳарбий сафарлар чоғида Т.ларни кўтариб юрувчи шахслар туғчи атамаси билан ифодаланган; 2) байроқ, алам.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.