Tuganak filçalari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 672–673-b. — ziyouz.com
Tuganak filçalari TUGANAK FILÇALARI, tuganak uzuntumşuq qönğizlari, tuganak uzunburun qönğizlari (Sitona Germ.) — uzuntumşuq qönğizlar oilasining uruği. 45 ga yaqin turi mavjud. Uzunçoq tanasi 4—8 mm, asosan, kulrang tuproq tusda. Tuxumi oval şaklda, yaltiroq, oq tusda bölib, keyinçalik qorayadi. Liçinkasi oq rangli, oqiş siyrak tukçalar bilan qoplangan, tanasining uz. 6—8 mm. Ğumbagi oq. T.f. keng tarqalgan bölib, dukkakli ekinlar zararkunandasidir. Asosan, bedazorlarda uçraydi. Ayniqsa, yölyöl T.f., torpeşona T.f., ildiz T.f. va b. köp zarar keltiradi. T.f. bedazorlarda tuproqning yuza qatlamida, ösimlik qoldiklari tagida qişlaydi. Qönğizlari erta köklamda kunlar ilişi bilan paydo böladi va barglar bilan oziqlanadi, maysadagi uruğpalla, birinçi barg hamda ösiş nuqtasini yeb qöyadi. Tuxumini tuproq yuzasiga tarqoq holda, kamdankam ösimlikka qöyadi. Urğoçisi 600—800, ayrim turlari esa 1000 tagaça va undan ortiq tuxum qöyadi. Tuxumdan çiqqan liçinkalarining beda ildizida rivojlaniş davri 30—35 kun. T.f.ni çumolilar (tuxum va liçinkalarini taşib ketib), tripslar (tuxumini sörib) va muskardina zamburuği (qönğiz va liçinkalarini kasallantirib)ni yöq qiladi.
Kuraş çoralari: uruğlik bedazorni kuzda 25—28 sm çuqurlikda plug bilan (çimqirqarni qöymaslan) qayta haydaş, ekiş oldidan beda uruğlarini 10% li namlanuvçi kvark kukuni bilan upalaş, tuproqqa donador fosfamid (50 kg/ga) soliş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУГАНАК ФИЛЧАЛАРИ, туганак узунтумшуқ қўнғизлари, туганак узунбурун қўнғизлари (Sitona Germ.) — узунтумшуқ қўнғизлар оиласининг уруғи. 45 га яқин тури мавжуд. Узунчоқ танаси 4—8 мм, асосан, кулранг тупроқ тусда. Тухуми овал шаклда, ялтироқ, оқ тусда бўлиб, кейинчалик қораяди. Личинкаси оқ рангли, оқиш сийрак тукчалар билан қопланган, танасининг уз. 6—8 мм. Ғумбаги оқ. Т.ф. кенг тарқалган бўлиб, дуккакли экинлар зараркунандасидир. Асосан, бедазорларда учрайди. Айниқса, йўлйўл Т.ф., торпешона Т.ф., илдиз Т.ф. ва б. кўп зарар келтиради. Т.ф. бедазорларда тупроқнинг юза қатламида, ўсимлик қолдиклари тагида қишлайди. Қўнғизлари эрта кўкламда кунлар илиши билан пайдо бўлади ва барглар билан озиқланади, майсадаги уруғпалла, биринчи барг ҳамда ўсиш нуқтасини еб қўяди. Тухумини тупроқ юзасига тарқоқ ҳолда, камданкам ўсимликка қўяди. Урғочиси 600—800, айрим турлари эса 1000 тагача ва ундан ортиқ тухум қўяди. Тухумдан чиққан личинкаларининг беда илдизида ривожланиш даври 30—35 кун. Т.ф.ни чумолилар (тухум ва личинкаларини ташиб кетиб), трипслар (тухумини сўриб) ва мускардина замбуруғи (қўнғиз ва личинкаларини касаллантириб)ни йўқ қилади.
Кураш чоралари: уруғлик бедазорни кузда 25—28 см чуқурликда плуг билан (чимқирқарни қўймаслан) қайта ҳайдаш, экиш олдидан беда уруғларини 10% ли намланувчи кварк кукуни билан упалаш, тупроққа донадор фосфамид (50 кг/га) солиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.