Tuğma kumuş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 810-b. — ziyouz.com
Tuğma kumuş — tuğma tabiiy elementlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi deyarli sof Ag(l,5% dan köp bölmagan aralaşmalardan), Ai, Hg, Sb, Bi yoki Si ning Ag dagi tabiiy qattiq eritmalari orasida özgarib turadi. Turlari: kyustelit (Ai 10% gaça), kongsbergit, arkverit, bordozit (Hg muvofiq ravişda 5,13 dan 30%gaça), animikit, allargentum (Sb 11 — 15%), çilenit (Bi 5% gaça), kumuş (Si 0,1% gaça). T.k. markazlaşgan qirrali kub singoniyada kristallanadi. Çili (Xanarsilo)da topilgan ulkan taxta körinişidagi T.k.ning oğirligi 1420 kg. Rangi oq bölib, köpinça usti yupqa qora parda bilan qoplangan böladi. T.k. kam uçraydi, metallsimon yaltiraydi. yumşoq, oson bolğalanuvçan. Qattiqligi 2,5, ziçligi 10,5 g/sm1. Gidrotermal tomirlarda köproq sulfidli polimetall konlarning sementlaniş va oksidlaniş zonalarida kalsit, flyuorit, adulyar hamda Ag, So, Ni, Bi, U minerallari va boşqalar bilan birga uçraydi. T.k. konlari xorijda Norvegiya (Kongsberg), Kanada (Kobalt), Germaniya (Şneberg va Annaberg) va b. joylarda mavjud. T.k. tuğma oltin bilan birga kumuş, kolçedan, qörğoşinrux konlarining oksidlaniş zonasida uçraydi (Ural, Jezqazgan, Potosi va b.). Özbekistonda Qurama toğlarining rudali konlarida keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУҒМА КУМУШ — туғма табиий элементлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби деярли соф Ag(l,5% дан кўп бўлмаган аралашмалардан), Аи, Hg, Sb, Bi ёки Си нинг Ag даги табиий қаттиқ эритмалари орасида ўзгариб туради. Турлари: кюстелит (Аи 10% гача), конгсбергит, аркверит, бордозит (Hg мувофиқ равишда 5,13 дан 30%гача), анимикит, алларгентум (Sb 11 — 15%), чиленит (Bi 5% гача), кумуш (Си 0,1% гача). Т.к. марказлашган қиррали куб сингонияда кристалланади. Чили (Ханарсильо)да топилган улкан тахта кўринишидаги Т.к.нинг оғирлиги 1420 кг. Ранги оқ бўлиб, кўпинча усти юпқа қора парда билан қопланган бўлади. Т.к. кам учрайди, металлсимон ялтирайди. юмшоқ, осон болғаланувчан. Қаттиқлиги 2,5, зичлиги 10,5 г/см1. Гидротермал томирларда кўпроқ сульфидли полиметалл конларнинг цементланиш ва оксидланиш зоналарида кальцит, флюорит, адуляр ҳамда Ag, Со, Ni, Bi, U минераллари ва бошқалар билан бирга учрайди. Т.к. конлари хорижда Норвегия (Конгсберг), Канада (Кобальт), Германия (Шнеберг ва Аннаберг) ва б. жойларда мавжуд. Т.к. туғма олтин билан бирга кумуш, колчедан, қўрғошинрух конларининг оксидланиш зонасида учрайди (Урал, Жезқазган, Потоси ва б.). Ўзбекистонда Қурама тоғларининг рудали конларида кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.