Tukli arilar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 678-b. — ziyouz.com
Tukli arilar (Bombys) asalarisimonlar oilasiga mansub haşarotlar uruği. Uz. 3,5 sm gaça, tanasi qalin va uzun tuklar bilan qoplangan. Tuklar sariq, qrra yoki oqiş belboğ hosil qiladi. 300 ga yaqin turi bor, Afrika va Antarktidadan taşqari barça qitalarda, asosan, toğli va toğ oldi hududlarda uçraydi. Jamoa bölib yaşaydi; uyasini quruq ösimliklar, yösinlar va b. bilan aralaşgan mumdan yerga kuradi. Oilasi bir yillik, bitta yirik urğoçi va bir qança mayda urgoçi işçilardan iborat. Erkagi yoz oxirida paydo bölib, urğoçisini uruğlantirgandan keyin halok böladi. Uruğlangan yoş urğoçisi qişlab qoladi; bahorda uya qurib, yangi oilaga asos soladi. Yoş urğoçi qöygan tuxumlardan faqat işçi T.a. çiqadi. Voyaga yetgan işçi T.a. in qurişni davom ettiradi; qurtlar uçun nektar va çang yiğadi. Oiladagi T.a. soni bir neça öntadan minggaça, tropik xududlarda 2500 gaça yetadi. T.a. asosiy yemxaşak ekinlari (qizil sebarga, beda va b. dukkaklilar)ning çanglatuvçilari.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУКЛИ АРИЛАР (Bombys) асаларисимонлар оиласига мансуб ҳашаротлар уруғи. Уз. 3,5 см гача, танаси қалин ва узун туклар билан қопланган. Туклар сариқ, қрра ёки оқиш белбоғ ҳосил қилади. 300 га яқин тури бор, Африка ва Антарктидадан ташқари барча қитьаларда, асосан, тоғли ва тоғ олди ҳудудларда учрайди. Жамоа бўлиб яшайди; уясини қуруқ ўсимликлар, йўсинлар ва б. билан аралашган мумдан ерга куради. Оиласи бир йиллик, битта йирик урғочи ва бир қанча майда ургочи ишчилардан иборат. Эркаги ёз охирида пайдо бўлиб, урғочисини уруғлантиргандан кейин ҳалок бўлади. Уруғланган ёш урғочиси қишлаб қолади; баҳорда уя қуриб, янги оилага асос солади. Ёш урғочи қўйган тухумлардан фақат ишчи Т.а. чиқади. Вояга етган ишчи Т.а. ин қуришни давом эттиради; қуртлар учун нектар ва чанг йиғади. Оиладаги Т.а. сони бир неча ўнтадан минггача, тропик худудларда 2500 гача етади. Т.а. асосий емхашак экинлари (қизил себарга, беда ва б. дуккаклилар)нинг чанглатувчилари.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.