Tula

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 679-b. — ziyouz.com

Tula — RF Tula viloyatidagi şahar, viloyat markazi, qahramon şahar, Upa daryosi (Oka irmoği) böyida. Moskvadan 193 km jan.da. T.y. tuguni. Aholisi 519 ming kişi (1998). Şahar 4 ma'muriy tumanga bölingan.

T. 1146 y.dan ma'lum bölib, Ryazan knyazligi tarkibida edi. 1503 y.dan Moskva davlati tarkibida. 16—17-a.larda Rus davlatining jan. çekkasidagi muhim mustahkamlangan istehkom. 17-a. da mahalliy temir rudasi asosida T. temirçilik sanoatining markazi bölib qoldi. 1712 y.da Pyotr I buyruği bilan T.da Rossiyada dastlabki qurol-aslaha zdi kurildi. 1777 y.dan T. Tula namestniçestvosi markazi, 1796 y.dan gubernya markazi, 19-a.da T.da qurolaslaha işlab çiqariş. rivojlangan. T. 1929—37 y.larda Moskva viloyati tarkibida. 1941 y.ning okt,— dek. oylarida T. nemis faşistlaridan qahramonona mudofaa qilindi. 1976 y. 7 dek.da T.ga qahramon şahar faxriy unvoni berildi.

T. — RFning yirik sanoat markazi. Sanoatining asosiy tarmoklari: kora metallurgiya, maşinasozlik va metallsozlik (kombayn zdi, maşinasozlik, konçilik va transport maşinasozligi, qurolaslaha zdlari motoroller va samovarlar işlab çikariladigan «Ştamp» zdi), kimyo (kimyo tolalari, plastmassa va b.), yengil, oziq-ovqat sanoatlari, quriliş materiallari va musiqa asboblari işlab çiqariş. 3 oliy öquv yurti (şu jumladan, unt), 3 teatr, ölkaşunoslik, badiiy, qurol-aslaha (1724 y.dan) muzeylari, sirk, filarmoniya mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТУЛА — РФ Тула вилоятидаги шаҳар, вилоят маркази, қаҳрамон шаҳар, Упа дарёси (Ока ирмоғи) бўйида. Москвадан 193 км жан.да. Т.й. тугуни. Аҳолиси 519 минг киши (1998). Шаҳар 4 маъмурий туманга бўлинган.

Т. 1146 й.дан маълум бўлиб, Рязань князлиги таркибида эди. 1503 й.дан Москва давлати таркибида. 16—17-а.ларда Рус давлатининг жан. чеккасидаги муҳим мустаҳкамланган истеҳком. 17-а. да маҳаллий темир рудаси асосида Т. темирчилик саноатининг маркази бўлиб қолди. 1712 й.да Пётр I буйруғи билан Т.да Россияда дастлабки қурол-аслаҳа зди курилди. 1777 й.дан Т. Тула наместничествоси маркази, 1796 й.дан губерня маркази, 19-а.да Т.да қуроласлаҳа ишлаб чиқариш. ривожланган. Т. 1929—37 й.ларда Москва вилояти таркибида. 1941 й.нинг окт,— дек. ойларида Т. немис фашистларидан қаҳрамонона мудофаа қилинди. 1976 й. 7 дек.да Т.га қаҳрамон шаҳар фахрий унвони берилди.

Т. — РФнинг йирик саноат маркази. Саноатининг асосий тармоклари: кора металлургия, машинасозлик ва металлсозлик (комбайн зди, машинасозлик, кончилик ва транспорт машинасозлиги, қуроласлаҳа здлари мотороллер ва самоварлар ишлаб чикариладиган «Штамп» зди), кимё (кимё толалари, пластмасса ва б.), енгил, озиқ-овқат саноатлари, қурилиш материаллари ва мусиқа асбоблари ишлаб чиқариш. 3 олий ўқув юрти (шу жумладан, унт), 3 театр, ўлкашунослик, бадиий, қурол-аслаҳа (1724 й.дан) музейлари, цирк, филармония мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.