Tullaş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 682-b. — ziyouz.com
Tullaş TULLAŞ, jun tökilişi (hayvonlarda) — sut emizuvçi hayvonlarda terining taşqi qoplamini hosil qiluvçi junlar (tivit va qisman qiltiq tolalar)ning tökiliş va yangilaniş jarayoni. T. hayvonlarda eskirgan tana qoplamini tiklaş, taşqi muhit şaroitiga moslaşiş bilan boğliq mavsumiy xususiyatga ega. Uy hayvonlarida, ayniqsa, dağal junli qöylar, sigir, eçkilarda, tuyalarda mavsumiy T. bahor boşlanişi bilan sodir böladi. T. tezligi iklimgaboğliq. Issiqhavouni tezlaştiradi. T. jarayonida jun qoplami siyraklaşadi, teri orqali havo almaşinuvi erkinlaşadi. Keç kuz va kiş mavsumlarida yangi tivit va kiltik tolalari ösib çiqadi. Parrandalarda T. rivojlaniş bosqiçi bilan emas, balki mavsumiy özgarişlar bilan boğliq. Ularda yoruğlik şaroitini sun'iy özgartirib, T.ni boşkariş mumkin. T. davrida hayvonlarda modsa almaşinuvi özgaradi. Qöy, eçki, tuya va b.da hayvonlarda T. alomatlari va boşlanğiç belgilari — jun qoplamining kötarilişi sezilişi hamon bahorgi jun qirqimi ötkaziladi (bu holat jun qirqimini osonlaştiradi).
Hayvonlar kasallanganda patologik T. yuz beradi. Bu davrda organizmdagi modda almaşinuvi, terining oziqlanişi keskin buziladi qiçima (qötir) alomatlari avj oladi va hayvon jun qoplami yoppasiga tökiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЛЛАШ, жун тўкилиши (ҳайвонларда) — сут эмизувчи ҳайвонларда терининг ташқи қопламини ҳосил қилувчи жунлар (тивит ва қисман қилтиқ толалар)нинг тўкилиш ва янгиланиш жараёни. Т. ҳайвонларда эскирган тана қопламини тиклаш, ташқи муҳит шароитига мослашиш билан боғлиқ мавсумий хусусиятга эга. Уй ҳайвонларида, айниқса, дағал жунли қўйлар, сигир, эчкиларда, туяларда мавсумий Т. баҳор бошланиши билан содир бўлади. Т. тезлиги иклимгабоғлиқ. Иссиқҳавоуни тезлаштиради. Т. жараёнида жун қоплами сийраклашади, тери орқали ҳаво алмашинуви эркинлашади. Кеч куз ва киш мавсумларида янги тивит ва килтик толалари ўсиб чиқади. Паррандаларда Т. ривожланиш босқичи билан эмас, балки мавсумий ўзгаришлар билан боғлиқ. Уларда ёруғлик шароитини сунъий ўзгартириб, Т.ни бошкариш мумкин. Т. даврида ҳайвонларда модца алмашинуви ўзгаради. Қўй, эчки, туя ва б.да ҳайвонларда Т. аломатлари ва бошланғич белгилари — жун қопламининг кўтарилиши сезилиши ҳамон баҳорги жун қирқими ўтказилади (бу ҳолат жун қирқимини осонлаштиради).
Ҳайвонлар касалланганда патологик Т. юз беради. Бу даврда организмдаги модда алмашинуви, терининг озиқланиши кескин бузилади қичима (қўтир) аломатлари авж олади ва ҳайвон жун қоплами ёппасига тўкилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.