Tuman
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 684-b. — ziyouz.com
Tuman (turkiymöğulça — ön ming) — 1) 7—18-a.larda Markaziy Osiyo, Xurosonda 10 ming kişidan iborat harbiy qism, diviziya. Turkiyda bitilgan yodgorliklardan ilk bor Kultegin bitiktoşi va Bilga xoqon bitiktoşida qayd etilgan. Köşin T.i, öz navbatida, minglik (hazora), yuzlik (sada) va önlik (daha) qismlaridan taşkil qilingan. T.larga nöyon, tuman oqosi, tuman begilar qömondonlik qilgan. Amir Temur qöşinidagi T.larga sohibqironning öğillari, nabiralari hamda Şayx Nuriddin, Hoji Sayfuddin, Şohmalik, Allohdod, Jahonşoh singari nomdor beklar rahbarlik qilgan; 2) Eron (13—16-a.lar) va Örta Osiyo (13—19-a. lar)da 10 ming va undan ortiq askar yetkazib beriş imkoniyatiga ega bölgan ma'muriyhududiy birlik. Boburttt «Boburnoma»da ta'kidlaşiça, 16-a. da Samarkand viloyatiga Suğd, Şovdor kabi T.lar tegişli bölgan. Kobul viloyati 14 ta T.dan taşkil topgan. Andijon va Qaşqarda T. örnida «örgin», Hindistonda «pargana» istiloxlari qöllanilgan; 3) örta asrlardan Eronda muomalada bölgan pul birligi — 10000 dinor; 4) Özbekiston Respublikasida — ma'muriyhududiy birlik. Q. Tuman (ÖzRda).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУМАН (туркиймўғулча — ўн минг) — 1) 7—18-а.ларда Марказий Осиё, Хуросонда 10 минг кишидан иборат ҳарбий қисм, дивизия. Туркийда битилган ёдгорликлардан илк бор Култегин битиктоши ва Билга хоқон битиктошида қайд этилган. Кўшин Т.и, ўз навбатида, минглик (ҳазора), юзлик (сада) ва ўнлик (даҳа) қисмларидан ташкил қилинган. Т.ларга нўён, туман оқоси, туман бегилар қўмондонлик қилган. Амир Темур қўшинидаги Т.ларга соҳибқироннинг ўғиллари, набиралари ҳамда Шайх Нуриддин, Ҳожи Сайфуддин, Шоҳмалик, Аллоҳдод, Жаҳоншоҳ сингари номдор беклар раҳбарлик қилган; 2) Эрон (13—16-а.лар) ва Ўрта Осиё (13—19-а. лар)да 10 минг ва ундан ортиқ аскар етказиб бериш имкониятига эга бўлган маъмурийҳудудий бирлик. Бобурттт «Бобурнома»да таъкидлашича, 16-а. да Самарканд вилоятига Суғд, Шовдор каби Т.лар тегишли бўлган. Кобул вилояти 14 та Т.дан ташкил топган. Андижон ва Қашқарда Т. ўрнида «ўргин», Ҳиндистонда «паргана» истилохлари қўлланилган; 3) ўрта асрлардан Эронда муомалада бўлган пул бирлиги — 10000 динор; 4) Ўзбекистон Республикасида — маъмурийҳудудий бирлик. Қ. Туман (ЎзРда).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.