Tumanboşi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 685–686-b. — ziyouz.com
Tumanboşi — 10 ming jangçidan iborat harbiy qism, diviziya qömondoni. Turkiy manbalarda nöyon, tuman oqosi, tumanbegi kabi ma'nodoşlari ham qayd etiladi. Çingizxon armiyasida möğul aristokratiyasining közga köringan vakillari — nöyonlar T. vazifasini ötagan. Ular ijtimoiysiyosiy, iqtisodiy va h.k. hayotning muhim masalalari hal qilinadigan qurultoylarda qatnaşiş va öz fikrini oçiqoydin ifoda etiş xuquqiga ega bölgan. T., odatga köra, yölbars tasviri tuşirilgan oltin payza boğlab yurgan va bu lavozim nasldan naslga meros sifatida ötgan. Amir Temur qöşinida tumanlarga boşçilik qilgan şaxslarga alohida talablar qöyilgan. Ğanim kuçlarini tormor qilgan yoki uning hududlarini zabt etgan T. tuğ va dovul bilan taqdirlangan hamda «bahodir» faxriy unvoni bilan sarafroz etilgan. Sohibqirondan biror çegara viloyatni boşqariş uçun suyurğol tarzida qabul qilgan. T. maşvaratu kengaşlarda qatnaşiş huquqiga ham ega bulgan. T.ga mingbegi, yuzbegi va önbegilar bevosita böysungan. T. lavozimi, asosan, adadi bir neça 10 yoki 100 mingdan iborat qöşinlar tarkibida köproq kuzga taşlanadi. Bobur qöşinida T. lavozimi mavjud bölmagan, çunki qöşinning soni 12 mingdan ortiq emas edi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУМАНБОШИ — 10 минг жангчидан иборат ҳарбий қисм, дивизия қўмондони. Туркий манбаларда нўён, туман оқоси, туманбеги каби маънодошлари ҳам қайд этилади. Чингизхон армиясида мўғул аристократиясининг кўзга кўринган вакиллари — нўёнлар Т. вазифасини ўтаган. Улар ижтимоийсиёсий, иқтисодий ва ҳ.к. ҳаётнинг муҳим масалалари ҳал қилинадиган қурултойларда қатнашиш ва ўз фикрини очиқойдин ифода этиш хуқуқига эга бўлган. Т., одатга кўра, йўлбарс тасвири туширилган олтин пайза боғлаб юрган ва бу лавозим наслдан наслга мерос сифатида ўтган. Амир Темур қўшинида туманларга бошчилик қилган шахсларга алоҳида талаблар қўйилган. Ғаним кучларини тормор қилган ёки унинг ҳудудларини забт этган Т. туғ ва довул билан тақдирланган ҳамда «баҳодир» фахрий унвони билан сарафроз этилган. Соҳибқирондан бирор чегара вилоятни бошқариш учун суюрғол тарзида қабул қилган. Т. машварату кенгашларда қатнашиш ҳуқуқига ҳам эга булган. Т.га мингбеги, юзбеги ва ўнбегилар бевосита бўйсунган. Т. лавозими, асосан, адади бир неча 10 ёки 100 мингдан иборат қўшинлар таркибида кўпроқ кузга ташланади. Бобур қўшинида Т. лавозими мавжуд бўлмаган, чунки қўшиннинг сони 12 мингдан ортиқ эмас эди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.